مهانگي مستقبل ۽ اڻپورن موقعن خلاف يورپ جي جين زي روڊن تي

استاد جي اوسيئڙي ۾ ويٺل شاگرد، پگهار جي پهچ کان پري ٿيندڙ گهر ۽ اهڙي اعليٰ تعليم، جنهن کانپوءِ به روزگار جي پڪ نه هجي؛ يورپ جي ڪيترن ملڪن ۾ اهي هاڻي الڳ الڳ پريشانيون ناهن رهيون. اهي گڏجي هڪ اهڙي بيچينيءَ کي جنم ڏئي رهيون آهن، جيڪا اسڪولن جي دروازن کان شهرن جي چوڪن تائين پهچي چڪي آهي. نوجوانن کي محسوس ٿيڻ لڳو آهي ته تعليم، محنت ۽ اهليت جي آڌار تي پاڻڀري زندگي اڏڻ وارو رستو سندن لاءِ سوڙهو ٿيندو پيو وڃي.
آڪٽوبر 2026ع ۾ يورپ جي مختلف ملڪن ۾ اڀرندڙ احتجاجن کي “جنريشن زي جي بغاوت” سڏيو پيو وڃي. اهو نالو نوجوانن جي نمايان ڪردار کي ته ظاهر ڪري ٿو، پر سڄي صورتحال جي ترجماني نٿو ڪري. انهن تحريڪن جا سبب، اڳواڻ ۽ سياسي پسمنظر مختلف آهن. ڪيترن هنڌن تي استادن، مزدور تنظيمن، پينشن وٺندڙن ۽ رهائش جي حق لاءِ جاکوڙيندڙن به ساڻن ڪلهو ملايو آهي. سندن گڏيل سوال هي آهي: ڇا عام ماڻهو اڃان به پڙهي، محنت ڪري ۽ ايمانداريءَ سان ڪمائي پنهنجي لاءِ هڪ باوقار ۽ محفوظ زندگي جوڙي سگهي ٿو؟
فرانس ان بيچينيءَ جو نمايان مثال بڻيو آهي. سيپٽمبر ۾ پيرس ڀرسان ڪريتَي جي سينٽ ايگزوپيري هاءِ اسڪول مان اٿيل آواز آهستي آهستي سڄي ملڪ ۾ پکڙجي ويو. شاگردن جون شڪايتون بنيادي هيون: استادن جي کوٽ، گنجائش کان وڌيڪ ڀريل ڪلاس ۽ اڻپوريون تعليمي سهولتون. انهن مطالبن جي پٺيان هڪ ڳوڙهو سوال به هو: جڏهن پڙهڻ لاءِ گهربل ماحول ئي ميسر نه هجي ته نوجوانن کان روشن مستقبل جي تياريءَ جي اميد ڪيئن رکجي؟
17 آڪٽوبر تائين اهو احتجاج شاگردن جي دائري مان نڪري سماج جي ڪيترن طبقن کي پاڻ سان ملائي چڪو هو. فرانس جي گهرو وزير ملڪ گير شرڪت جو انگ 5 لک 50 هزار ٻڌايو، جڏهن ته منتظمن موجب 8 لک ماڻهو روڊن تي نڪتا. اهي هڪ ئي ڏينهن بابت مختلف ڪاٿا آهن؛ کين ڪيترن ڏينهن جي گڏيل انگن سان نه ملائڻ گهرجي. اخبار لي موند پرامن جلوسن سان گڏ اهڙن ڌار ٽولن جو به ذڪر ڪيو، جيڪي جهڙپن، ڀڃ ڊاهه ۽ ڦرلٽ ۾ ملوث ٿيا. صورتحال کي سمجهڻ لاءِ پرامن احتجاج ۽ تشدد جي انهن واقعن، ٻنهي کي سندن اصل حيثيت ۾ ڏسڻ ضروري آهي.
بيلجيم ۾ احتجاجن جا سبب اتان جي تعليمي پاليسين سان ڳنڍيل آهن. فرانسيسي ٻولي ڳالهائيندڙ علائقن ۾ تعليمي سڌارن، وڌندڙ خرچن ۽ بجيٽ جي ڪٽوتين خلاف ناراضگي وڌي آهي. لي موند موجب رٿيل قدمن ۾ 2029ع تائين 50 ڪروڙ يورو جي بجيٽ ڪٽوتي ۽ استادن جي هفتيوار تدريسي وقت کي 20 مان وڌائي 22 ڪلاڪ ڪرڻ شامل آهي. شاگردن کي انديشو آهي ته خرچ گهٽائڻ جي اها پاليسي تعليم جي معيار ۽ موقعن کي به سوڙهو ڪندي.
17 آڪٽوبر تي رائٽرز برسلز ۾ ڪيترن سون، گهڻو ڪري نوجوان، مظاهرين جي گڏ ٿيڻ جي خبر ڏني. جهڙپن دوران پوليس ڳوڙها آڻيندڙ گئس ۽ پاڻيءَ جون توپون استعمال ڪيون. بيلجيم جي شهر ليئژ ۾ به مظاهرا ٿيا. بيلجيم جو تجربو ٻڌائي ٿو ته نوجوان ٻئي ملڪ جي احتجاج مان اتساهه وٺي سگهن ٿا، پر سندن پنهنجي جدوجهد جون پاڙون مقامي مسئلن ۾ هونديون آهن. اسپين ۾ رهائش جو بحران مختلف نسلن کي هڪ ئي صف ۾ آڻي بيهاريو آهي. ميڊرڊ ۾ 87 ورهين جي ماريڪارمين اباسڪال کي ان گهر مان بيدخل ڪيو ويو، جتي هوءَ 71 ورهيه رهي هئي. اهو واقعو رهائش جي اڻهوند خلاف اٿندڙ آواز جي علامت بڻجي ويو. سيپٽمبر جي پڇاڙيءَ ۾ رائٽرز جي وڊيو رپورٽ موجب لڳ ڀڳ 600 ماڻهو پوئرتا ڊيل سول چوڪ تي احتجاجي ڪئمپ هڻي ويٺا هئا. هڪ بزرگ عورت جي گهر وڃائڻ واري پيڙا، نوجوانن جي گهر حاصل نه ڪري سگهڻ واري بي وسيءَ سان اچي ملي هئي.
ان بحران جي شدت سمجهڻ لاءِ انگن جي درست پڙهڻي ضروري آهي. يوروسٽيٽ موجب 2015ع کان 2025ع جي ٽئين ٽماهيءَ تائين يورپي يونين ۾ گهرن جون قيمتون 63.6 سيڪڙو ۽ مسواڙون 21.1 سيڪڙو وڌيون. اهي سڄي يونين جا گڏيل اشاريه آهن. وڏن ۽ مهانگن شهرن ۾ نون مسواڙين کان گهريل اگهه انهن کان مختلف ٿي سگهن ٿا. تنهنڪري سڄي يورپ بابت اهو چوڻ درست نه ٿيندو ته مسواڙون هر هنڌ لڳ ڀڳ ٻيڻيون ٿي ويون آهن.
رهائش جي مهانگائي رڳو کيسي تي بار نٿي وجهي؛ اها زندگيءَ جا اهم فيصلا به پوئتي ڌڪي ٿي. 2025ع ۾ يورپي يونين اندر والدين جو گهر ڇڏي الڳ رهڻ جي سراسري عمر 26.3 سال هئي. اسپين ۽ اٽليءَ ۾ اها 30.2 سال، فن لينڊ ۾ 21.4 سال ۽ ڊينمارڪ ۾ 21.8 سال هئي. انهن فرقن ۾ خانداني روايتن جو به حصو آهي، تنهنڪري سڄو سبب رهائش جي خرچن کي نٿو بڻائي سگهجي. تنهن هوندي به اهي انگ پاڻڀري زندگيءَ ڏانهن وڌندڙ نوجوانن جي مختلف حالتن جو پتو ضرور ڏين ٿا.
ٻئي شهر ۾ مليل نوڪريءَ جي آڇ تڏهن پنهنجو ڪشش وڃائي ويهي ٿي، جڏهن گهر جي مسواڙ، ضمانت جي رقم ۽ اچ وڃ جا خرچ پگهار جو وڏو حصو ڳهي وڃن. ساڳيءَ طرح يونيورسٽيءَ ۾ داخلا به شاگرد لاءِ اڌورو موقعو بڻجي سگهي ٿي، جيڪڏهن اتي رهڻ سندس وس کان ٻاهر هجي. اهڙيءَ ريت گهر جو سوال تعليم، روزگار ۽ پنهنجو خاندان وسائڻ جي امڪان سان ڳنڍجي وڃي ٿو.
روزگار جا انگ به نوجوانن جي ڳڻتيءَ کي وزن ڏين ٿا. آگسٽ 2026ع ۾ يورپي يونين اندر 25 سالن کان گهٽ عمر جا لڳ ڀڳ 29 لک 73 هزار نوجوان بيروزگار هئا. سندن بيروزگاريءَ جي شرح 15.4 سيڪڙو هئي. جڏهن ته ⁠مجموعي افرادي قوت ۾ اها 6.1 سيڪڙو هئي. هتي اها وضاحت ضروري آهي ته نوجوانن جي بيروزگاريءَ جو انگ ڪم ڪندڙ يا ڪم ڳولهيندڙ نوجوانن جي افرادي قوت مان ڪڍيو وڃي ٿو؛ ان ۾ هر اهو شاگرد شامل ناهي، جيڪو اڃا روزگار جي منڊيءَ ۾ داخل ئي نه ٿيو آهي. ان وضاحت باوجود ٻنهي شرحن جو وڏو فرق عملي زندگيءَ ۾ پير پائڻ جي ڏکيائي ظاهر ڪري ٿو.
پرتگال ۽ اٽليءَ ۾ به گذر سفر جي وڌندڙ خرچن بيچينيءَ کي هوا ڏني آهي. آڪٽوبر جي خبرن موجب پرتگال ۾ پگهارن، پينشنن، عوامي خدمتن ۽ رهائش جا مسئلا احتجاجن جو سبب بڻيا. جڏهن ته اٽليءَ ۾ شاگردن سميت مختلف حلقن مهانگائيءَ خلاف آواز اٿاريو. هر جلوس ۽ هر احتجاجي ڪئمپ کي هڪ ئي مرڪز مان هلندڙ تحريڪ سمجهڻ مناسب نه ٿيندو. اصل ڳالهه اها آهي ته تعليم، آمدني ۽ رهائش جا مسئلا هڪ ٻئي سان ملي عوامي ناراضگيءَ کي وڌيڪ گهرو ڪري رهيا آهن.
البانيا ۾ اها ناراضگي وڌيڪ سڌي نموني سياسي جوابدهيءَ جي مطالبي ۾ بدلجي وئي. 13 آڪٽوبر تي تعليم واري وزارت آڏو شروع ٿيل مظاهرا 18 آڪٽوبر تي ڇهين ڏينهن ۾ داخل ٿيا. يونيورسٽين جون خراب حالتون، ڳريون فيون ۽ ڪرپشن اهم شڪايتون هيون. احتجاج ڪندڙن وزيراعظم ايدي راما کان استعيفيٰ گهري، جيڪا هن رد ڪري ڇڏي. البانيا اڃان يورپي يونين جي رڪنيت جو اميدوار آهي؛ ان ڪري ان جي سياسي صورتحال کي يونين جي ميمبر ملڪن جهڙو سمجهڻ به درست نه ٿيندو.
ڇڪتاڻ وڌڻ سان انساني نقصان ۽ طاقت جي استعمال بابت ڳڻتيون به وڌيون. رائٽرز 17 آڪٽوبر تي بظاهر رٻڙ جي گولين جي استعمال جي خبر ڏني ۽ ٻڌايو ته ست پوليس اهلڪارن کي سندن ورتاءَ بابت کاتيوار جاچ دوران معطل ڪيو ويو آهي. يورونيوز پوءِ هڪ ٿاڻي کي باهه ڏيڻ ۽ ٻين حملن جو ذڪر ڪيو. انهن واقعن ۾ احتجاج ڪندڙن جي تشدد ۽ پوليس جي ڪارروائيءَ جي آزاد ڇنڊ ڇاڻ ضروري آهي، جيئن ذميواري طئي ٿئي ۽ طاقت جي استعمال جون قانوني حدون قائم رهن.
انهن سڀني تحريڪن جي پٺيان سماج جي هڪ پراڻي واعدي تي ڪمزور ٿيندڙ ڀروسو نظر اچي ٿو: پڙهو، محنت ڪريو، پنهنجي ذميواري نڀايو ته هڪ بهتر زندگي اوهان جي حصي ۾ ايندي. جڏهن تعليم جي حالت خراب هجي، روزگار غير يقيني هجي ۽ گهر جي مسواڙ ڪمائيءَ جو ثمر ڳهي وڃي، تڏهن اهو واعدو نوجوانن کي کوکلو محسوس ٿيڻ لڳي ٿو. سماجي رابطن جا وسيلا احتجاج جا منظر ۽ طريقا ضرور تيزيءَ سان ڦهلائين ٿا، پر ناراضگيءَ جي اصل پاڙ ماڻهن جي روزاني زندگيءَ ۾ آهي.
معاشي تحفظ جي اڻبرابر ورڇ ان احساس کي وڌيڪ تيز ڪري ٿي. جنهن وٽ اڳ ئي گهر آهي، سو ملڪيت جي وڌندڙ قيمت مان فائدو وٺي سگهي ٿو؛ پر جيڪو پهريون گهر وٺڻ يا مسواڙ تي رهڻ چاهي ٿو، تنهن جي منزل وڌيڪ پري ٿي وڃي ٿي. پوءِ والدين جي مالي حيثيت اهو طئي ڪرڻ لڳي ٿي ته ڪير ٻئي شهر ۾ پڙهي سگهي ٿو، گهٽ پگهار واري شروعاتي نوڪري قبول ڪري سگهي ٿو يا بهتر موقعن جي ڳولها ۾ لڏي سگهي ٿو. جڏهن شروعات جا موقعا ئي اڻبرابر هجن، تڏهن ڪاميابيءَ کي رڳو ذاتي محنت سان ڳنڍڻ حقيقت جي اڌوري سمجهاڻي آهي.
حڪومتن لاءِ هاڻي اهڙن قدمن جي ضرورت آهي، جن جو اثر ماڻهن جي زندگيءَ ۾ ڏسڻ ۾ اچي. اسڪولن ۾ استادن جون خالي جايون ۽ عمارتن جي مرمت جا منصوبا پڌرا ڪيا وڃن، سندن پورائيءَ لاءِ وقت مقرر ٿئي ۽ اڳڀرائي عوام آڏو رکي وڃي. رهائش جي پاليسيءَ ۾ مناسب اگهن وارا گهر، شاگردن لاءِ رهائشي سهولتون، استعمال لائق خالي عمارتن جي بحالي ۽ مسواڙين جي حقن جو اثرائتو تحفظ شامل هجي. اجرت واري تربيت کي حقيقي روزگار سان ڳنڍيو وڃي. نوجوانن کي انهن فيصلن ۾ به بامعنيٰ حصو ڏنو وڃي، جيڪي سندن تعليم، آمدني ۽ مستقبل تي سڌو اثر وجهن ٿا.
پرامن احتجاج جو حق محفوظ رکڻ ۽ تشدد جو قانون موجب احتساب ڪرڻ، ٻئي رياست جون ذميواريون آهن. پوليس جي حد کان وڌيڪ طاقت استعمال ڪرڻ جي الزامن جي آزاد جاچ به اوتري ئي ضروري آهي. هر احتجاج ڪندڙ کي وڳوڙي سڏڻ سان شهرين ۽ رياست وچ ۾ وڇوٽي وڌي ٿي. جڏهن ته تشدد کي جائز ٺهرائڻ سڌارن لاءِ گهربل عوامي حمايت کي ڪمزور ڪري ٿو.
يورپ جا نوجوان اڄ اهڙو سوال پڇي رهيا آهن، جنهن جو جواب خوشحاليءَ جا مجموعي انگ اکر اڪيلا نٿا ڏئي سگهن: ڇا هو انهن ئي سماجن ۾ هڪ باوقار زندگي گذاري سگهندا، جن جي خدمت لاءِ کين تعليم ڏني پئي وڃي؟ سندن اعتماد تڏهن موٽندو، جڏهن اسڪولن ۾ استاد هوندا، محنت جو اجورو زندگي سنوارڻ لاءِ ڪافي هوندو ۽ گهر عام ماڻهوءَ جي پهچ ۾ هوندو.