سمرقند (قسط اوڻونجاهين)
ترجمو: زاهده ابڙو شيربورگ- 10 اپريل 1912 جيستائين نظر وئي ٿي تيستائين انگلستان جي سرحد River Humber تائين پکڙيل هئي
ترجمو: زاهده ابڙو شيربورگ- 10 اپريل 1912 جيستائين نظر وئي ٿي تيستائين انگلستان جي سرحد River Humber تائين پکڙيل هئي
ترجمو: زاهده ابڙو پارليامان جي عمارت ۾ ڇاهتر نائب انتظار ڪري رهيا هئا، ڪجهه کي مٿن تي عمامه (پڳڙيون) پاتل
ترجمو: زاهده ابڙو مان ان ڳالهه ۾ ڪوبه وڌاءُ نه پيو ڪريان ته 1911ع وارو پورو سال ايران “آمريڪي دور”
ترجمو: زاهده ابڙو فاضل ئي هو جنهن مون سان پهرئين معجزي بابت ڳالهه ڪئي، فتح جي احساس سان، ڪن ۾
ترجمو: زاهده ابڙو لگيشن تي ٻه ماڻهو منهنجو انتظار ڪري رهيا هئا، بي صبري ۽ بيچينيءَ سان- رسل، پنهنجي سرمئي
ترجمو: زاهده ابڙو مون کي ان ڳالهه جو تجسس هو ته ڏسان ته سهي ته آخر هن شهر ۾ باقي
ترجمو: زاهده ابڙو ننڍي عمر جو نابالغ بادشاهه عوام جي سامهون ڏاڍو سٺو لڳندو هو- شاندار نظر ايندو هو، نه
ترجمو: زاهده ابڙو آزمائش جي انهن مهينن ۾ جيترا ماڻهو ماريا ويا انهن مان مون صرف باسڪر ويل جي چونڊ
ترجمو: زاهده ابڙو محل مان نڪرندي ئي مان ڪنڌ جهڪائي هلڻ لڳس- تبريز جا صبح ڪڏهن به گرم ناهن هوندا-
ترجمو: زاهده ابڙو اهي خيام جي ملڪ جا اونداها ڏينهن هئا- ڇا اها صبح هئي جنهن کي مشرق ۾ اچڻو
اوڀر جي بيداري جي موقعي تي اتي موجود هجڻ هڪ اعزاز هو- اهي شديد جذبا، گرم جوشي ۽ شڪ جا لمحا هئا- ڪهڙا خيال، تابناڪ ۽ شيطان صفت ٻئي، ان جي ننڊاکڙي ذهن ۾ پيدا ٿي سگهيا ٿي؟ هو جاڳڻ کانپوءِ ڪهڙو عمل ڪندو؟ ڇا هو انهن ماڻهن تي جن کيس لوڏي ڇڏيو هو انهن مٿان هو سخت حملو ڪرڻ وارو هو؟ مون کي پڙهندڙ جا خط ملي رهيا هئا جن ۾ مستقبل جي پيشنگوئين جون تڪليف ڏيندڙ درخواستون هيون- کين 1900ع ۾ پيڪنگ جي “باڪسر بغاوت” اڃان تائين ياد هئي، غير ملڪي ڊپلوميٽ جن کي يرغمال ڪري پڪڙيو ويو هو اهي تڪليفون جيڪي حملا آور فوج کي عمر رسيده ملڪه، هيبتناڪ “دختر سماءَ” کي منهن ڏيندي پيش آيون، ۽ اهي ايشيا کان ڊنل هئا- ڇا ايران ان کان مختلف هوندو؟ مون ان جو جواب ڏاڍي تاڪيد سان “ها” ۾ ڏنو، اڀرندڙ جمهوريت تي اعتماد ڪندي- حقيقت ۾ هڪ “دستور” هاڻي هاڻي لاڳو ڪيو ويو هو، گڏوگڏ شهرين جي حقن جو دستورِ عمل هو- روز نوان نوان ڪلب وجود ۾ اچي رهيا هئا، اخبار به- هڪ مهيني جي اندر اندر نوي روزانه ۽ هفتيوار اخبارون جاري ٿيون هيون-
شيرين مون کي ان دستاويز جو نقل موڪليو هو- اڃان تائين مون وٽ موجود آهي ۽ مان ڪڏهن ڪڏهن ان کي دل وندرائڻ جي لاءِ ڏسندو آهيان- ان ۾ لڳ ڀڳ 40 کن مردن ۽ عورتن کي ترڪي، جاپاني ۽ آسٽرين لباس پاتل ڪنهن باغ ۾ وڻن جي هيٺان وڇايل غاليچن تي ويٺل ڏيکاريو ويو آهي- تصوير جي ان حصي ۾ جنهن تي سڀ کان پهرين نظر ٿي پوي ان ۾ موسيو نائوس نظر اچي رهيو آهي، پنهنجي اڇي ڏاڙهي ۽ ڪجهه اڇن ۽ ڪارن وارن جي کچڙي ٿيل مُڇِن ۾ هو سڀن کان ڌار ۽ ممتاز نظر اچي رهيو آهي ايترو جو ڪوبه آسانيءَ سان کيس پرهيزگار مذهبي پيشوا چئي سگهي ٿو- تصوير جي پٺيان شيرين لکيو هو: “ايترن گهڻن ڏوهن کانپوءِ به سزا کان بچيل، معمولي ڏوهه تي شرعي سزا يافتا-”
جيڪڏهن پنهنجي ايراني مُهِمن مان ڪجهه بچائي کڻي آيو هئس ته بس اهي ڪجهه کوجنائون ۽ خواهشون هيون- مون کي تهران پهچڻ ۾ هڪ مهينو لڳو هو ۽ ٽي مهينا اتان ٻاهر نڪرڻ ۾ لڳا هئا- مون ايران جي گهٽين ۾ ڪجهه ننڍڙا ۽ ٿڪائي ڇڏيندڙ ڏينهن ئي گذاريا هئا، مون کي ايترو وقت ئي نه مليو جو اتان جون خوشبوئون پنهنجي دماغ جي ان حصي ۾ لاهي سگهان ۽ انهن کي محفوظ ڪري رکان ايترو وقت ئي نه مليو جو ڪنهن سان ملان ۽ ڪو مشاهدو ڪيان- ڪيترائي جسم هئا جيڪي مون کي ان منع ڪيل زمين طرف سڏي رهيا هئا:
جيڪڏهن اهي سڀ ماڻهو جيڪي يلدز جبل تي جمال الدين جي رهائشگاهه جي چوڌاري سندس ٽوهه ۾ پيا ڦرندا هئا سندن ترڪي ٽوپين مٿان لکيل هوندو هو “سلطان جا جاسوس،” انهن به ڪڏهن ان کان وڌيڪ راز نه کوليو جيڪو انتهائي عام ماڻهو به پهرين نظر ۾ سمجهي وٺندا هئا- شايد اتي سندن موجود هجڻ جو اصل مقصد به اهو ئي هو: زائرين جو حوصلو گهٽائڻ-
مون کي پنهنجو پٽ بنائڻ واري ماءُ کي، جيڪا ڪجهه گهڙيون دير سان اتي پهتي هئي، پنهنجي گهر اندر هڪ يورپي مرد جي موجودگيءَ بابت هڪدم وضاحت ڪرڻ ضروري هئي- پنهنجي يا پنهنجين ڌيئرن جي عزت ۽ آبرو تي ڪو داغ هڻائڻ بجاءِ،
خواب ۾ مصروف شهر مان سُستيءَ جا آواز اٿڻ لڳا. تپندڙ اُس ۾ دز چمڪي رهي هئي. اهو هڪ واندو ايراني ڏينهن هو، سُڪل زردالن سان پڪل ڪُڪڙ جو پڪوان، ٿڌو شيرازي شراب،
جڏهن آئون ترابزون وڃڻ واري جهاز تي سوار ٿيس ته ڪارو سمنڊ ان وقت تمام گهڻو پُرسڪون هو- هلڪي هير هلي رهي هئي ۽ ماڻهو سامونڊي پٽيءَ جي هڪ ئي ٽڪري، هڪ ئي جبل جي چوٽي ۽ اناتوليا جي هڪ ئي جهنگ (بيشي) کي ڪيترن ئي ڪلاڪن تائين محو ٿي ٽڪ ٻڌي ڏسي سگهيو ٿي-
هو خاموش ٿي ويو، سوچ ۾ ٻُڏل، پنهنجو پاڻ تي قابو ڪندي مُرڪيو ۽ وري ڳالهه جاري رکيائين: