ٽيڪنالاجيءَ جي دنيا ۽ پاڪستان جي ڊجيٽل معيشت جو مستقبل

ڪراچي ايڪسپو سينٽر ۾ منعقد ٿيل 28هين “آءِ ٽي سي اين ايشيا 2026” ٽيڪنالاجي نمائش جو اختتام رڳو هڪ ڪامياب نمائش جي پڄاڻي ناهي، پر پاڪستان جي ڊجيٽل معيشت بابت وڌندڙ دلچسپي ۽ موجود امڪانن جو هڪ اهم اشارو پڻ آهي. ٽن ڏينهن تائين جاري رهندڙ هن نمائش ۾ مقامي ۽ عالمي ٽيڪنالاجي ڪمپنين، سيڙپڪارن، ڪاروباري شخصيتن، ماهرن، سرڪاري ادارن ۽ واپاري مهمانن جي وڏي شرڪت مان اندازو لڳائي سگهجي ٿو ته ٽيڪنالاجي هاڻي رڳو جديد دنيا جي ضرورت نه، پر معاشي ترقيءَ جو اهم ذريعو بڻجي چڪي آهي. نمائش ۾ مصنوعي ذهانت، سائبر سيڪيورٽي، ڪلائوڊ ڪمپيوٽنگ، فن ٽيڪ، اي ڪامرس، ڊيٽا سينٽرز، تعليمي ۽ طبي ٽيڪنالاجي ۽ ڊجيٽل تبديليءَ جهڙن شعبن کي نمايان ڪيو ويو. 350 کان وڌيڪ عالمي مندوبين ۽ سيڙپڪارن، 850 کان وڌيڪ حڪومتي اڳواڻن، 18,500 کان وڌيڪ اعليٰ انتظامي عهديدارن ۽ فيصلا ڪندڙن، جڏهن ته 75 هزار کان وڌيڪ واپاري مهمانن جي شرڪت ان ڳالهه کي ظاهر ڪري ٿي ته پاڪستان ۾ ٽيڪنالاجي ۽ ڊجيٽل ڪاروبار لاءِ دلچسپي ۽ امڪان موجود آهن. هن نمائش جو سڀ کان نمايان پاسو 550 ملين آمريڪي ڊالر کان وڌيڪ ماليت جي ڪاروباري سرگرمين، مفاهمتي يادداشتن، معاهدن ۽ ڪاروباري وعدن جو سامهون اچڻ آهي. 75 کان وڌيڪ معاهدن ۽ مفاهمتن جو طئي ٿيڻ يقيني طور اهم ڳالهه آهي، پر اصل اهميت ان ڳالهه جي هوندي ته انهن تي ايندڙ وقت ۾ ڪيترو عملي ڪم ٿئي ٿو. معاهدا ۽ واعدا تڏهن ئي معاشي فائدي ۾ تبديل ٿيندا، جڏهن اهي حقيقي سيڙپڪاري، نون منصوبن، روزگار ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي منتقلي جو سبب بڻجن.
پاڪستان ۾ ٽيڪنالاجيءَ جي صلاحيت بابت گهڻو ڪجهه چيو وڃي ٿو، پر ان صلاحيت کي معاشي طاقت ۾ تبديل ڪرڻ لاءِ رڳو نمائشون ۽ ڪانفرنسون ڪافي ناهن. ان لاءِ پاليسين ۾ تسلسل، تيز ۽ قابلِ اعتماد انٽرنيٽ، بجليءَ جي بهتر فراهمي، ڊيٽا جي تحفظ، سائبر سيڪيورٽي، آسان ڪاروباري ماحول، سيڙپڪاريءَ جي تحفظ ۽ معياري انساني وسيلن جي تياري ضروري آهي. جيڪڏهن بنيادي سهولتون ڪمزور رهنديون ته جديد ٽيڪنالاجيءَ جا موقعا به محدود ٿي ويندا. مصنوعي ذهانت بابت ڪانفرنس ۾ مستقبل لاءِ تيار افرادي قوت جي ضرورت تي ٿيل بحث پڻ اهم آهي. دنيا ۾ مصنوعي ذهانت ڪم جي نوعيت کي تيزيءَ سان تبديل ڪري رهي آهي. اهڙي صورتحال ۾ پاڪستان لاءِ ان جي نوجوان آبادي هڪ وڏو موقعو بڻجي سگهي ٿي، پر اهو موقعو تڏهن ئي معاشي فائدي ۾ تبديل ٿيندو، جڏهن نوجوانن کي روايتي تعليم سان گڏ مصنوعي ذهانت، پروگرامنگ، سائبر سيڪيورٽي، ڊيٽا سائنس، ڊجيٽل مارڪيٽنگ، اي ڪامرس ۽ ٻين جديد شعبن ۾ عملي مهارتون ڏنيون وڃن. سنڌ لاءِ هن صورتحال جي اهميت وڌيڪ آهي. ڪراچي ملڪ جو اهم ڪاروباري ۽ ٽيڪنالاجي مرڪز آهي، پر ڊجيٽل معيشت جا فائدا رڳو ڪراچي تائين محدود نه رهڻ گهرجن. حيدرآباد، سکر، لاڙڪاڻو، ميرپورخاص ۽ سنڌ جي ٻين شهرن ۾ به ٽيڪنالاجي، فري لانسنگ، سافٽ ويئر ڊولپمينٽ ۽ آن لائين ڪاروبار لاءِ تربيت ۽ سهولتون وڌائڻ جي ضرورت آهي. سنڌ جي نوجوانن لاءِ مناسب موقعا، تربيت ۽ رهنمائي فراهم ڪئي وڃي ته هو عالمي ڊجيٽل مارڪيٽ جو حصو بڻجي سگهن ٿا. ڊجيٽل معيشت جو هڪ اهم فائدو اهو به آهي ته روزگار جا ڪيترائي نوان موقعا جغرافيائي حدن کان آزاد ٿي سگهن ٿا. هڪ نوجوان پنهنجي شهر يا ڳوٺ مان ويهي دنيا جي ڪنهن به ڪمپنيءَ لاءِ ڪم ڪري سگهي ٿو. پر ان لاءِ تيز انٽرنيٽ، بجلي، ٻوليءَ ۽ ٽيڪنيڪل مهارتن سان گڏ محفوظ ڊجيٽل ادائگين ۽ ڪاروباري سهولتن جو نظام پڻ ضروري آهي.
“آءِ ٽي سي اين ايشيا 2026” مان ملندڙ اهم سبق اهو آهي ته پاڪستان کي ٽيڪنالاجيءَ کي رڳو نمائش، ڪانفرنس يا سيڙپڪاريءَ جي انگن اکرن تائين محدود نه رکڻ گهرجي. ان کي تعليم، صحت، زراعت، صنعت، سرڪاري خدمتن ۽ روزگار سان ڳنڍڻ ضروري آهي. مصنوعي ذهانت ۽ ڊجيٽل نظام تڏهن ئي حقيقي سماجي فائدو ڏيندا، جڏهن انهن جو استعمال عام شهرين جي زندگي آسان بڻائڻ ۽ ادارن جي ڪارڪردگي بهتر ڪرڻ لاءِ پڻ ٿيندو. 550 ملين ڊالرن کان وڌيڪ ڪاروباري سرگرمين جو انگ اميد پيدا ڪري ٿو، پر اصل ڪاميابي ان وقت نظر ايندي، جڏهن اهي وعدا حقيقي سيڙپڪاري، نون ادارن، وڌيڪ روزگار، برآمدات ۽ مقامي ٽيڪنالاجيءَ جي ترقيءَ ۾ تبديل ٿيندا. پاڪستان وٽ نوجوان آبادي ۽ عالمي ڊجيٽل مارڪيٽ سان ڳنڍجڻ جي صلاحيت موجود آهي. ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته انهن امڪانن کي مستقل پاليسي، معياري تعليم ۽ عملي منصوبابنديءَ وسيلي نتيجن ۾ تبديل ڪيو وڃي. ٽيڪنالاجيءَ جي دنيا تيزيءَ سان اڳتي وڌي رهي آهي. پاڪستان لاءِ چئلينج اهو ناهي ته ٽيڪنالاجيءَ جي دنيا ۾ شامل ٿيڻ گهرجي يا نه، پر اهو آهي ته ان تبديليءَ مان ملڪ جا نوجوان، ڪاروبار ۽ عام شهري ڪيترو فائدو حاصل ڪري سگهن ٿا. ان لاءِ ضروري آهي ته نمائش جي روشنين کان اڳتي وڌي، ٽيڪنالاجيءَ کي پاڪستان جي معاشي ۽ سماجي ترقيءَ جو مستقل حصو بڻايو وڃي.