جين زي ملڪ جي ڊجيٽل مستقبل ۾ اهم ڪردار ادا ڪري سگهي ٿي

مانپاڪستان جي جنريشن زي (Gen Z)، يعني اهي نوجوان جيڪي لڳ ڀڳ 1997ع کان 2012ع جي وچ ۾ پيدا ٿيا. سمارٽ فونن، سستي انٽرنيٽ سروسز، سوشل ميڊيا ۽ هر وقت آن لائين رهڻ واري ماحول ۾ وڏا ٿيا. هي اهو نسل آهي، جنهن اک کولڻ سان ٽيڪنالاجي زندگيءَ کي لازمي حصي طور ڏسڻ ۾ آئي. مهانگائي، سياسي ڇڪتاڻ، موسمياتي تبديلي، تباهه ڪندڙ ٻوڏن ۽ روزگار جي ڳولها جهڙن چئلينجن باوجود، اهي هڪ اهڙي دور ۾ زندگي گذاري رهيا آهن جيڪا مڪمل طور ڊجيٽل ٽيڪنالاجي سان جڙيل آهي. جين زي لاءِ ٽيڪنالاجي ۽ سوشل ميڊيا رڳو رابطي جا اوزار ناهن، پر سکيا، اظهارِ راءِ، روزگار ۽ دنيا سان ڳنڍجڻ جو اهم ذريعو بڻجي چڪا آهن. صبح جو اٿندي ئي موبائل فون تي نوٽيفڪيشن ڏسڻ کان وٺي رات دير تائين سوشل ميڊيا استعمال ڪرڻ، جين زي جي زندگيءَ جو لازمي حصو بڻجي چڪو آهي. خبرون پڙهڻ، دوستن سان رابطي ۾ رهڻ، آن لائين ڪلاسن ۾ شرڪت ڪرڻ، وندر حاصل ڪرڻ يا نيون مهارتون سکڻ، تقريبن هر ڪم لاءِ نوجوان ڊجيٽل اوزارن تي ڀاڙين ٿا. اهڙي ملڪ ۾، جتي ڪڏهن سيڪيورٽي حالتون ته ڪڏهن معاشي مسئلا ماڻهن جي حرڪت ۽ موقعن کي محدود ڪن ٿا، اتي موبائل فون نوجوانن لاءِ دنيا ڏانهن هڪ کليل دري جي حيثيت رکي ٿو. ان ذريعي هو نه رڳو عالمي خبرن ۽ رجحانن کان باخبر رهن ٿا، پر مختلف ثقافتن، خيالن ۽ موقعن سان پڻ ڳنڍجن ٿا.
سوشل ميڊيا ۽ ڊجيٽل پليٽ فارم اڄ جي نوجوانن جي روزمره زندگيءَ جو مرڪز بڻجي چڪا آهن. ٽڪ ٽاڪ، انسٽاگرام، يوٽيوب، ايڪس ۽ واٽس ايپ جهڙا پليٽ فارم صرف وندر نه، پر معلومات، سکيا ۽ اظهارِ راءِ جا اهم وسيلا بڻجي ويا آهن. ٽڪ ٽاڪ تي مختصر وڊيوز، نون رجحانن ۽ روزمره جي مسئلن بابت بحثن ۾ حصو وٺڻ عام ڳالهه آهي، جتي ڪيترائي نوجوان پنهنجي تخليقي صلاحيتن جو اظهار ڪن ٿا. انسٽاگرام تي ريلز ۽ اسٽوريز ذريعي نوجوان پنهنجي زندگيءَ جا لمحا شيئر ڪرڻ سان گڏ ذاتي سڃاڻپ ۽ برانڊ ٺاهڻ جي ڪوشش ڪن ٿا. يوٽيوب وندر سان گڏ سکيا جو به هڪ وڏو مرڪز بڻجي چڪو آهي، جتي نوجوان وڊيو ايڊيٽنگ، ڪوڊنگ، گرافڪ ڊزائين، فري لانسنگ، ٻوليون سکڻ ۽ مقابلي جي امتحانن جي تياري بابت قيمتي ڄاڻ حاصل ڪن ٿا. واٽس ايپ تعليمي گروپن، خانداني رابطن، ڪاروباري معاملن ۽ روزاني رابطن لاءِ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو، جڏهن ته ايڪس تي نوجوان قومي ۽ عالمي خبرن، سياسي بحثن ۽ سماجي مسئلن بابت پنهنجا خيال ظاهر ڪن ٿا. اهڙي ريت سوشل ميڊيا نوجوانن جي سوچ، سکيا، رابطن ۽ مستقبل جي منصوبابندي جو اهم حصو بڻجي چڪي آهي. جين زي رڳو سوشل ميڊيا تي مواد ڏسڻ وارا نه آهن، پر ان جا تخليقڪار پڻ آهن. بجلي جي لوڊشيڊنگ، امتحانن جو دٻاءُ يا ڪنهن سياسي واقعي کي اهي چند منٽن اندر ميمز، ريلز يا پوسٽن ۾ تبديل ڪري ڇڏين ٿا. اردو، سنڌي ۽ انگريزي ٻولين جي ميلاپ سان تيار ٿيندڙ مواد نوجوانن ۾ وڏي مقبوليت ماڻي آهي. سوشل ميڊيا انهن کي روايتي ميڊيا جي حدن کان آزاد ڪري ٿي، جنهن ذريعي اهي بيروزگاري، سفارشي ڪلچر، صنفي برابري جهڙن اهم مسئلن تي کلي ڳالهائين ٿا. ڪيترائي نوجوان پنهنجي موبائل فون وسيلي سماجي آگاهي، صحافت ۽ عوامي بحثن ۾ به سرگرم ڪردار ادا ڪري رهيا آهن. ٽيڪنالاجي نوجوانن جي محنت، جدوجهد ۽ مستقبل جي خوابن کي نئون رخ ڏنو آهي. روايتي نوڪرين جي محدود موقعن ۽ وڌندڙ بيروزگاري سبب ڪيترائي نوجوان هاڻي گهرن، هاسٽلن ۽ ننڍن شهرن مان ئي ڊجيٽل دنيا ۾ پنهنجو رستو ڳولهي رهيا آهن. ڊجيٽل مارڪيٽنگ، گرافڪ ڊزائين، وڊيو ايڊيٽنگ، ويب ڊولپمينٽ، ايميزون سيلنگ، مواد نويسي ۽ ٻين جديد مهارتن کي سکڻ جو رجحان تيزي سان وڌي رهيو آهي. عالمي فري لانسنگ پليٽ فارمن تي ڪم ڪري هزارين پاڪستان جا نوجوان پرڏيهي ڪرنسي ڪمائي رهيا آهن، جيڪا نه رڳو سندن معاشي حالت بهتر ڪري رهي آهي، پر ملڪ جي معيشت ۾ به پنهنجو حصو وجهي رهيا آهن. انٽرنيٽ هاڻي رڳو وندر جو ذريعو نه، پر روزگار، ڪاروبار، خود مختياري ۽ بهتر مستقبل ڏانهن وڌڻ جو اهم وسيلو پڻ آهي.
مصنوعي ذهانت جين زي جي زندگيءَ کي هڪ نئين انقلاب جي صورت ڏني آهي. اڄ جا نوجوان پڙهائي، تحقيق، ترجمن، مواد جي تياري ۽ تخليقي ڪمن لاءِ AI تي ٻڌل اوزارن جو وڌندڙ استعمال ڪري رهيا آهن. شاگرد ڏکين موضوعن کي سمجهڻ، اسائنمينٽس لاءِ معلومات گڏ ڪرڻ ۽ نيون ٻوليون سکڻ لاءِ AI کان مدد وٺن ٿا. جڏهن ته فري لانسرز ۽ پيشاور ماڻهو مواد نويسي، گرافڪ ڊزائين، پروگرامنگ ۽ ڪاروباري منصوبابندي ۾ ان مان فائدو حاصل ڪن ٿا. AI سکيا ۽ ڪم ڪرڻ جي روايتي طريقن کي تيزي سان تبديل ڪري رهي آهي ۽ نوجوانن لاءِ نوان موقعا پيدا ڪري رهي آهي. البته ان سان گڏ علمي ايمانداري، غلط معلومات جي پکيڙ ۽ ڪجهه روايتي نوڪرين جي مستقبل بابت خدشا به موجود آهن. سياست بابت به نوجوانن جو رويو اڳين نسلن کان ڪافي مختلف نظر اچي ٿو. هو روايتي سياسي گڏجاڻين يا اخبارن تائين محدود رهڻ بدران يوٽيوب، ايڪس، فيس بڪ ۽ ٻين ڊجيٽل پليٽ فارمن تان سياسي خبرون، تجزيا ۽ مختلف نقطهءِ نظر حاصل ڪن ٿا. ڊجيٽل دنيا کين هڪ ئي وقت ڪيترن ئي خيالن ۽ بحثن تائين رسائي ڏئي ٿي، جنهن سبب هو پنهنجا رايا وڌيڪ آزادي سان قائم ڪن ٿا. نوجوان لاءِ روزگار، تعليم، مهانگائي ۽ سٺي حڪمراني جهڙا مسئلا سندن سياسي ترجيحن ۾ اهم حيثيت رکن ٿا. سوشل ميڊيا ذريعي حڪمرانن کان هي نسل جمهوريت، شفافيت، احتساب ۽ موثر عوامي خدمتن تي زور ڏيڻ جو مطالبو ڪري رهيو آهي ۽ ڪيترن ئي معاملن ۾ نوجوانن جي آن لائين راءِ ۽ مهمون عوامي بحث کي نئون رخ ڏيڻ ۽ اهم قومي مسئلن کي اجاڳر ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيون آهن. بهرحال، ڊجيٽل دنيا جا ڪجهه منفي پهلو به آهن. سوشل ميڊيا تي وڌندڙ وقت، ذهني دٻاءُ، آن لائين مقابلي، غلط معلومات، سائبر بُليئنگ ۽ رازداري جي مسئلن کي جنم ڏئي ٿو. ڪيترائي نوجوان پسنديدگين، فالوورز ۽ آن لائين مقبوليت جي ڊوڙ ۾ نفسياتي دٻاءُ جو شڪار ٿين ٿا. جڏهن ته ڪوڙين خبرن ۽ غير تصديق ٿيل معلومات جي تيز ڦهلاءُ سبب حقيقت ۽ افواهه جي وچ ۾ فرق ڪرڻ به مشڪل بڻجي وڃي ٿو. ان ڪري ڊجيٽل شعور، تنقيدي سوچ ۽ ٽيڪنالاجي جي ذميوار استعمال جي ضرورت اڳ کان وڌيڪ اهم ٿي وئي آهي. جين زي لاءِ اصل چئلينج اهو آهي ته هو ڊجيٽل دنيا جي بيشمار موقعن مان فائدو حاصل ڪندي ان جي منفي اثرن کان به پاڻ کي محفوظ رکي. آخرڪار، جين زي پاڪستان جي سڀ کان وڏي نوجوان آبادي جي نمائندگي ڪري ٿي. هي نسل صرف ٽيڪنالاجي استعمال ڪندڙ نه، پر پاڪستان جي مستقبل جي شڪل جوڙيندڙ به آهي. سندن خيال، تخليقي صلاحيتون، ڊجيٽل مهارتون ۽ عالمي سوچ ايندڙ ڏهاڪن ۾ ملڪ جي معيشت، تعليم، سياست ۽ سماج تي گهرو اثر ڇڏينديون. جيڪڏهن پاڪستان پنهنجي نوجوانن کي معياري تعليم، جديد مهارتون، تيز رفتار انٽرنيٽ ۽ برابري جا موقعا فراهم ڪري سگهي ٿو ته هي نسل ملڪ کي ڊجيٽل ترقي، جدت ۽ عالمي مقابلي جي نئين دور ۾ داخل ڪرائڻ جي صلاحيت رکي ٿو. جين زي رڳو پاڪستان جو مستقبل نه، پر ڊجيٽل دور ۾ ملڪ جي سماجي، معاشي، تعليمي ۽ سياسي تبديليءَ جي سڀ کان وڏي محرڪ قوت پڻ آهي، جنهن جي صلاحيتن ۽ خوابن تي پاڪستان جي ايندڙ ترقي ۽ خوشحالي جو دارومدار آهي.