جڏهن اندر ۾ اوندھ ڀرجي وڃي ذھن مفلوج محسوس ٿئي، سڪون ڪوھين ڏور هجي ته ٻه شيون انسان لاءِ سڪون جو ڪارڻ بڻجي سگهن ٿيون سٺا دوست ۽ سٺا ڪتاب. دوستن تائين رسائي ممڪن نه ھجي ته پنهنجي لائبريري آڪسيجن جو ڪم ڏيندي آھي ڪتابن کي ڏسندي ۽ ڇھندي ئي ڪا آسيس ملي ويندي آھي.
مصنوعي ذهانت”(Artificial Intelligence) بابت سُڌِ ته اسان مان ڪيترن ئي ماڻهن کي هوندي، جو هٿ ۾ هر وقت سمارٽ فون جهلڻ ۽ ان جي استعمال ڪرڻ دوران پاڻ کي ڪيترائي ڀيرا مصنوعي ذهانت جو واهپو ڪرڻ لاءِ وقت ڪڍڻو پيو هوندو. ڪلوننگ، ڊي اين اي جهڙا اصطلاح به پاڻ ڪيترن ماڻهن وٽان ضرور ٻڌا هوندا، جو اهي سائنسي اصطلاح به اسان جي روزاني زندگيءَ ۾ ڪنهن نه ڪنهن طريقي سان ذڪر هيٺ آيا هوندا. “مصنوعي حياتي”(Synthetic Life) جو تصور، جيڪڏهن اسان لاءِ نئون نه به هوندو ته ان بابت نه هئڻ جوڳي هوندي.
ڪم ڪرڻ جي روايت ڪيئن جُڙي؟ هر ڪنهن کي قانون موجب ڪم ڪرڻو آهي. ننڍڙا ٻار جڏهن ڪنهن مخصوص عمر تائين پهچن ٿا، تڏھن هو رانديڪن کي پري ڪري ڇڏين ٿا. ننڍڙيون نينگريون گهر جي ڪم ڪار ۾ پنهنجين مائرن جو هٿ ونڊائين ٿيون. ننڍڙا ڇوڪرا عام طور تي روزانو پنهنجي پيئرن جي ننڍن وڏن ڪمن ۾ مدد ڪن ٿا. اسان جڏهن اسڪول وڃون ٿا، تڏھن اسان کي شين سکڻ جي لاءِ محنت ڪرڻي پوي ٿي.
ماتلي ۾ پاڻي جي گھرجن کي مدِ نظر رکندي 2 لک گيلن واري ٽانڪي محمد خان جوڻيجو جي دور ۾ 1985ع ۾ منظور ٿي، جيڪا 1988ع ۾ مڪمل ٿيڻي ھئي، سا اڄ تائين ڪنھن به ڪم جي قابل نه ٿي سگھي آھي. ماتلي ۾ پاڻي جي گھرجن جي ھيءَ 10 سالا منصوبابندي ھئي جيڪا 1998ع ۾ ختم ٿي وئي. 1998ع کانپوءِ واٽر سپلاءِ جي نئين گھرجن لاءِ نئين سر سوچڻو ھو جنھن کي به ھِن وقت تائين 30 سال ٿيڻ وارا آھن، پر ان ٽانڪي جو استعمال نه ٿي سگھيو آھي، نه ڪا نئين اسڪيم ملي سگھي آھي.
قومي جاڳرتائون رات پيٽ ۾ جنم ڪو نه ٿيون وٺن، نه ئي ڪو گهڙيءَ جو کيل آهي جو ماڻهن جي دماغ ۾ ڳالھ آئي ته معنيٰ ٿي وئي، پر هڪ مسلسل جدوجهد جي پويان به رت جي راند کيڏڻي پئي ٿي. نه ته تحريڪون رنگ نٿيون لاهين، مسلسل جاکوڙ آخر رنگ لائي ٿي ۽ قومون ڪامياب وڃن ٿيون.
اڱاري ڏينهن 06 آگسٽ 2024ع تي قومي اسيمبلي اليڪشن ايڪٽ 2017ع جو تشريحي ۽ ترميمي ايڪٽ ڪثرت راءِ سان منظور ڪري ورتو. اپوزيشن ووٽنگ ۾ حصو نه ورتو ۽ ايوان اندر سخت قسم جو احتجاج جاري رکيو، پر بل منظور ٿي ويو. پهرين کان موجود اليڪشن جي قانون جي وڌيڪ تشريح ڪرڻ جي لاءِ قومي اسيمبلي هي بل پاس ڪيو آهي جيڪو بلال اظهر ۽ زيب جعفري قومي اسيمبليءَ اندر پيش ڪيو هو.
ٿر جي صحرا جي سدا مَلُوڪ شھر اسلام ڪوٽ، جنهن کي هِتي جا رهاڪُو (سَلاڻُون) ڪري ڪوٺيندا آھن، وڻج واپار جي حساب سان شاهوڪار هِن شھر کان اُتر ۽ اوڀر طرف ڪُنڊ تي تقريبن 25 ڪلو ميٽرن جي مفاصلي تي نُون برادري جا ٻه وڏا ڳوٺ نالي “سِينگارو نُون” ۽ “رانجهو نُون” موجود آھن. هِتي هنن ڳوٺن ۾ اسان جا ڪافي سارا دلبر دوست رهن ٿا. انهن محبوب يارڙن سان گڏ ھڪ اهڙو مڻيادار ماڻھو رهندو آھي، جيڪو آرٽ، ادب ۽ موسيقي بابت سرس ڄاڻ رکي ٿو،
علامه سيد سليمان ندوي تاريخ سنِڌ ۾ ديوان ابن نديم جي ڪتاب الفهرست مصري ڇاپي جي 232 صفحي جي حوالي سان عرب دور جي هڪ عربي شاعر ابوظلع سنڌي جو لکيل سنڌ جي تاريخ ۾ هڪ قصيدو لکيو آهي جنھن جا ڪجھ شعر هي آهن:
آڪٽوبر 2023 ۾ حماس جي اسرائيل تي حملي جي ڪجهه ڏينهن کانپوءِ ٽوئٽر، ايڪس تي هڪ تصوير پوسٽ ڪئي وئي، اها تصوير هڪ ٽريننگ مينوئل هئي، جنهن کي اسرائيلي فوجين هڪ حماس جي ويڙھاڪ کي قتل ڪرڻ کانپوءِ سندس کيسي مان ڪڍي هئي. هن مينوئل ۾ تصويرن جي ذريعي وڏي تفصيل سان هدايتون ڏنل هيون ته اسرائيلي مرڪوا مارڪ فور ٽينڪ کي ڪيئن تباهه ڪري سگهجي ٿو. انھيءَ مينوئل ۾ ٻه راڪيٽ لانچر ڏيکاريا ويا هئا، جن مان هڪ چيني هو ۽ ٻيو روسي.
عام ڳالھ آھي ته پيٽرول پمپن جي ڊجيٽل سسٽم ۾ ھٿرادو طور تي پيٽرول ۽ ڊيزل جو مقدار گھٽ ڏيڻ واري بي ايماني شروع کان جاري آھي، ان ئي بي ايماني سان پيٽرول پمپن جي مالڪن ۽ ملازمن کي وڏو فائدو رسي ٿو، ھڪ سروي، تجربي ۽ مشاھدي مطابق ھڪ لٽر پيٽرول يا ڊيزل تي ھڪ کان ڏيڍ پوائنٽ گھٽ ڏيڻ جي ٽيڪنيشنس کان سيٽنگ ڪرائي ويندي آھي، جنھن ڪري خريدار کي ھڪ لٽر تي 10 کان 15 سيڪڙو تائين گھٽ مقدار ۾ پيٽرول ملندو آھي، جنھن جو اندازو به نه ٿي سگھندو آھي، ان طرح جڏھن ڪو شخص 10 ليٽر پيٽرول خريد ڪندو آھي ته ان کي ليٽر جي مقدار ۾ 10 جي بجاءِ 9 يا ان کان به گھٽ ساڍا 8 ليٽر پيٽرول ملندو آھي ايئن ڊيزل به ايتري ئي مقدار ۾ ملندو آھي،
پاور ڊسٽريبيوشن ڪمپنيون جهڙوڪ: ڪي اي، سيپڪو، ليسڪو، ڪيسڪو وغيره وغيره جو اهو رواج آهي ته اهي منظم طريقي سان بجليءَ جي صارفين کان اوور چارج ڪنديون رهن ٿيون ۽ هر دفعي بل جي وصولي جي شرح وڌيڪ ڏيکارين ٿيون ته جيئن بل جي شرح ڏسي صارف اهو سمجهي ته واقعي ان هن مهيني گهڻي بجلي خرچ ڪئي آهي ۽ اهو مظلوم صارف پنهنجي گهر جي بجلي تي هلندڙ شين کي به ڏسي ٿو ته اهي ساڳيون ئي شيون جيڪي پهرين 15 سئو تائين بجليءَ جو بل آڻينديون هيون اهي وڌي وري 15000 ۽ هاڻي لک ڏيڍ کان به بجليءَ جا بل تجاوز ڪري ٿا وڃن،
1971ع ۾ پاڪستان کان ٽٽي ڌار ٿيندڙ بنگلاديش جنهن جي معيشت ان وقت تمام گهڻي ڪمزور هئي، پر پهريون دفعو 1996ع ۾ چونڊجي آيل حسينه واجد 2009ع کان 2024ع تائين مسلسل وزيراعظم رهندڙ پنهنجي ملڪ جي معيشت کي مضبوط ڪرڻ ۽ عام ماڻهو کي روزگار ڏيارڻ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو. سندس دور حڪومت ۾ اهڙيون پاليسيون ٺاهيون ويون جنهن سان بنگلاديش لڳاتار معاشي ترقيءَ جون منزلون طئه ڪندو ايشيا جو هڪ مضبوط معاشي ملڪ بڻجي ويو. سندس دور ۾ غربت کي ختم ڪرڻ جي لاءِ پروگرام ٺاهيا ويا ۽ بنگلاديش ۾ ڪافي حد تائين غربت جو خاتمو ٿيو.
