اينا برنس Anna Burns آئرش ليکڪا آهي، هن لکڻ جي شروعات 2001 کان ڪئي. هن جو پهريون ناولNo Bones جيڪوOrange Prize for Fiction لاءِ نامزد ٿيو هو. عورت ناول نگارن لاءِ اهو اعزاز وڏي اهميت رکندڙ آهي. ناولMilkman سندس ٽيون ناول آهي، هن ناول کي 2018ع ۾ بڪر پرائيز پڻ مليو. ناول فني توڙي فڪري حوالي سان مختلف رخن ۾ لکيل آهي.
مُقَدمُو عربي زبان جي لفظ مقدمه يعني قدم مان ماخوذ ڪيو ويو آهي، جنهن جو جمع مُقَدما آهي ۽ نحوي لحاظ کان مذڪر: مقدمي جي لغوي معنيٰ: ڪنهن ڪتاب يا مضمون جي شروعات- آغاز، ابتدا، تمهيد، ديباچو، سرنامو، عبارت، ڪتاب شروع ڪرڻ کان اڳ لکيل ڪجهه عبارت، دانهن، ڪوڪ، فرياد، ڪيس، دعوا، معاملو.” (1)
عوام جي ڀلائي بهترين عبادت آهي. ڀلو ماڻهو اهو آهي، جنهن مان ٻين کي فائدو پهچي. ڇو ته سماج جو سڌارو ۽ ڀلائي انهيءَ راز ۾ لڪل آهي ته انسان هڪٻئي جي ڀلائي ۽ همراهي جو پاڻ ۾ جذبو پيدا ڪري. هيءُ گڻ انسان جي عزت ۽ عظمت جو ضامن آهي. حقيقت اها آهي ته پنهنجن ۽ پراون جي دلين ۾ هي وصف انسان جو مان وڌائيندي آهي. جن انسانن پنهنجي حياتي ٻين لاءِ وقف ڪئي، غريبن ۽ بيواهن جي خدمت ڪئي، ساڻيهه جي مسڪين ماروئڙن لاءِ زندگي قربان ڪئي، تن جو نالو ساڻيهه جي تاريخ ۾ قائم ۽ دائم رهندو۔
دنيا جي حالتن کي جنگ جي باھ ۾ وڪوڙڻ لاءِ اسرائيل لاڳيتو شرارتي ۽ وحشياڻو روپ ڌاريو اچي نيتن ياھو پنهنجي خونخوار رويي سان فلسطينين جو جھڙي طرح بمباري ڪري قتل ڪري رھيو آھي تنھن سان فلسطينين جي نسل ڪشي جو خطرو وڌي وڃڻ جون خبرون گردش ۾ رھڻ لڳيون آھن. ھنن حملن سان اسڪول، اسپتالون، ھوٽلون، مدرسا ۽ پناھ گاھون بمبار جھازن جي نشاني تي آھن.
اونهاري واريون پئرس اولمپڪس 2024 جنهن کي فرانس جي شهر پئرس ۾ منعقد ڪيو ويو آهي. پئرس جيئن ته ميزبان شهر آهي، جنهن جون وڌيڪ رانديون فرانس جي 16 ٻين شهرن ۾ به ٿي رهيون آهن. اولمپڪس دنيا ۾ راندين جو هڪ وڏو موقعو آهي، جيڪو هر چوٿين سال ڪنهن نه ڪنهن ملڪ ۾ منعقد ٿيندو آهي. هن دفعي پئرس اولمپڪس جون رانديون فرانس ۾ ٿي رهيون آهن.
ڪجھ شاعر/ليکڪ اھڙا ھوندا آھن جيڪي ميلي ۾ شامل ھوندي به ميلي جي ڀِيڙ، شور کان ھڪ پاسي خاموش، پرسڪون پنھنجي ڪم سان ڪم ۾ رڌل نظر ايندا آھن. اھڙن ماڻھن لاءِ ئي اياز گل چيو ھو:
“ميلي جي تنھائي، توکي ڇا معلوم..”
سورهين صدي عيسوي ۾ سلطنتِ عثمانيه جي شروعاتي دورن ۾ صدين تائين سلطنت جي انظامن تي مردن جو غلبو رھندو آيو، سلطان سليمان جي دور ۾ پھريون ڀيرو ھڪ يورپين عورت نه رڳو سلطان، پر پوري سلطنت جي حڪمران بڻجي وئي، ان جو نالو حريم سلطان ھو، جنھن کي حرم سلطان به چيو ويندو ھو. حريم 1505ع ۾ يوڪرين ۾ جنم ورتو، جنھن جو اصل ۽ شروعاتي نالو روڪسانه ھو. تاتارين حملي وقت ھن کي ٻانھي بڻائي رکيو. ھوءَ بطور ٻانھي وڪرو ۽ خريد ٿيندي آخرڪار سلطنتِ عثمانيه حرم ۾ ھڪ ڪنيز طور داخل ٿي. سلطان سليمان ان وقت ھڪ صوبي مانسيا جو گورنر ھو، روڪسانه شوخ، چنچل ۽ نخريلي طبيعت جي مالڪ ڪنيز ھئي، جنھن ڪري ھن کي حُرم جو لقب مليو جنھن جو مفھوم آھي، خوش مزاج عورت.
جيئن ته وزيراعظم ميان شهباز شريف چين کي خط لکي قرضن جي ري پروفائلنگ جي درخواست ڪئي آهي. وزيراعظم پاڻ جمعي واري ڏينهن ٻڌايو ته هن چين جي حڪومت کي خط لکيو آهي، جنهن ۾ پاڪستان جي لاءِ قرضن جي ٻيهر پروفائلنگ جي درخواست ڪئي وئي آهي، جيئن بين الاقوامي مالياتي فنڊ (آءِ ايم ايف) کان ايندڙ مهيني 7 ارب ڊالرن جي اقتصادي بيل آئوٽ پئڪيج جي منظوري حاصل ڪري سگهي.
عالمي اداري فچ موجوده سرڪار جي حقِ حڪمراني کي هڪ طرح سان ڄڻ چئلينج ڪري ڇڏيو آهي. جڏهن انهيءَ چيو آهي ته موجوده سرڪار پنهنجي آئيني مدت 5 سال بدران 18 مهينا مس ڪڍي سگهندي. اها ڳالهه دلچسپ آهي ته ساڳئي اداري تقريبن 7 مهينن کانپوءِ پاڪستان جي ڪريڊٽ ريٽنگ بهتر ڪري ڇڏي آهي. انهيءَ اسانجي ريٽنگCCC مان وڌائيCCC+ ڪري ڇڏي آهي، پر ان اداري جي گذريل رپورٽ کي بجلي جي بلن جو بحران، جماعت اسلامي جو ڌرڻو ۽ سياسي عدم استحڪام هڪ طرح سان سچ ثابت ڪري رهيو آهي. چيو وڃي ٿو ته ان ايجنسيءَ جا تجزيا، تجويزون ۽ پيشنگويون گهڻو ڪري درست ثابت ٿينديون رهيون آهن.
دنيا مان طاقت جو توازن يا ته ختم ٿي ويو آهي يا وقت سر بگڙي ويو آهي. ڏينهون ڏينهن مغربي قوتون وڌيڪ خوفناڪ ۽ طاقتور ٿي رهيون آهن ۽ ڪمزور ملڪ وڌيڪ ڪمزور ٿي رهيو آهي. اهي مسلم ملڪ ۽ مسلم قوتون آمريڪي بلاڪ ۾ رهي به جنگين جي منهن ۾ آهن. اهي آمريڪا جا اتحادي هوندي به طالبان جي ڌمڪين ۽ رهزنين ۾ ڦاٿل آهن، جن مان نڪرڻ مشڪل ترين ڪم آهي.
ميوا رام ڀمڀاڻيءَ جي گهر ۾ نارائڻ داس 1912ع ۾ جنم ورتو. هن انگريزي ادب ۾ ايم اي ڪئي ۽ ڊي جي ڪاليج ڪراچيءَ ۾ استاد مقرر ٿيو. اڳتي هلي پروفيسر جي عهدي تي ڪم ڪيائين. 1947ع کانپوءِ هندستان لڏي ويو، ڀمڀاڻي صاحب کي سنڌي ادب سان ۽ خاص ناول جي صنف ۽ لطيف شناسيءَ جو شغف هو، هن جا لکيل ناول “مالهڻ” 1943ع، “وڌوا” 1943ع، “غريبن جو ورثو” 1946ع گهڻا مشهور ٿيا. ان کانسواءِ هن ڪي ناول ترجمو ڪيا جن ۾ ٿامس هارڊي جو ناول “پاپ ۽ پاڪيزگي” خاص آهي، مضمون نويسيءَ جو پڻ ڪوڏيو هو. “ادبي گلشن” جي عنوان سان ٽن ڀاڱن ۾ مضمونن جا مجموعا شايع ٿيس.
نومبر 2023 ۾ 12 هزار 430 ارب رپين وارو قرض هاڻي وڌي 63390 اربن تائين پڳو آهي. قرض ۾ اهڙو اضافو رڳو گذريل 2 سالن دوران ٿيو آهي، پر حڪومت پوءِ به بيوس لڳي پئي آهي، سندس ڪو حال ڀائي ڪونهي، جو هاڻي جوبائيڊن پاڻ شهباز شريف کي خط لکي چيو آهي ته پرواھ نه ڪر هاڻي ملڪ کي گڏجي ڏسنداسين.
