ارپڻ کان رهجي ويل محبت: درد جي ڪينواس تي لکيل ڪهاڻيون

ڪتابن جي دنيا ۾ ڪي ڪتاب اهڙا به هوندا آهن، جيڪي آخري صفحو پڙهڻ سان پڄاڻيءَ تي ناهن پهچندا. ڪتاب بند ٿي ويندو آهي، پر ان جي اندر جي دنيا پڙهندڙ جي ذهن ۽ دل ۾ جيئري رهندي آهي. پوءِ ڪنهن خاموش لمحي ۾، ڪنهن اداس موسم جي ڇهاءُ سان يا زندگيءَ جي ڪنهن اوچتي وڇوڙي تي، انهن ڪتابن جا ڪردار، لفظ ۽ احساس وري اندر مان آواز ڏيڻ لڳندا آهن. وفا صالح راڄپر جو ڪهاڻين جو مجموعو “ارپڻ کان رهجي ويل محبت” به اهڙي ئي احساساتي دنيا جو ڪتاب آهي.
وفا صالح راڄپر جي ڪهاڻيءَ جو جهان ڪنهن مصنوعي تخيل جي دنيا نہ، پر اسان جي چوڌاري پکڙيل ان زندگيءَ جو عڪس آهي، جنهن ۾ غربت، محرومي، اڪيلائپ، عشق، سماجي ناانصافي، خواهشن جي شڪست ۽ انساني پيڙا گڏجي هڪ اهڙي ڪهاڻي تخليق ڪن ٿا، جنهن کان پڙهندڙ پاڻ کي ڌار نٿو ڪري سگهي. ليکڪ جي پنهنجي چوڻ مطابق، ڪهاڻي سندس لاءِ محض ادبي صنف ناهي، پر زندگي، ساهه ۽ ويساهه آهي؛ شايد انهيءَ ڪري سندس ڪهاڻين ۾ لفظن کان وڌيڪ جيئل احساس محسوس ٿئي ٿو.
هن مجموعي جو عنوان ئي پنهنجي اندر هڪ مڪمل ڪهاڻي لڪائي ويٺو آهي: “ارپڻ کان رهجي ويل محبت” محبت جڏهن پنهنجي اصل منزل تائين نه پهچي سگهي ته ڇا اها ختم ٿي وڃي ٿي؟ وفا صالح راڄپر جو جواب شايد اهو آهي ته محبت ڪڏهن ختم نٿي ٿئي؛ اها پنهنجي شڪل بدلائي ٿي، ڪنهن ياد ۾، ڪنهن تصوير ۾، ڪنهن اجنبي چهري ۾ يا ڪنهن اهڙي وجود ۾ وڃي پناهه وٺي ٿي، جنهن ۾ وڃايل ماڻهوءَ جو عڪس نظر اچي. ساڳئي نالي واري ڪهاڻيءَ ۾ حميد پنهنجي حادثي ۾ وڇڙي ويل ڌيءَ نجمه جي محبت کي صائما جي وجود ۾ محسوس ڪري ٿو ۽ پنهنجي ڌيءَ لاءِ ارپڻ کان رهجي ويل محبتون ڪنهن ٻئي وجود کي ارپڻ چاهي ٿو. هتي محبت رومانوي تصور کان مٿي وڃي پيءُ جي درد، وڇوڙي ۽ انساني نفسيات جو استعارو بڻجي وڃي ٿي.
وفا جي ڪهاڻين جي هڪ اهم خوبي اها به آهي ته هو سماج جي انهن پاسن ڏانهن ڏسي ٿو، جن ڏانهن عام نگاهه اڪثر نظرانداز ڪري اڳتي وڌي ويندي آهي. پورهيت، غريب، محروم، اڪيلو ۽ سماجي دٻاءُ هيٺ جيئندڙ ماڻهو سندس ڪهاڻين جا محض ڪردار ناهن؛ اهي سندس تخليق جو روح آهن.
هن مجموعي ۾ محبت به آهي، پر اها محبت گلن جي خوشبوءَ جهڙي رومانوي محبت نه آهي؛ اها اهڙي محبت آهي، جنهن جي پاڇي ۾ درد بيٺو آهي. وفا وٽ عشق خوشيءَ کان وڌيڪ اذيت جو نالو بڻجي اچي ٿو. اکين ۾ خواب آهن، پر انهن خوابن جي پويان اوجاڳو آهي؛ دل ۾ چاهت آهي، پر ان چاهت جي حصي ۾ وڇوڙو آهي. اهڙيءَ ريت سندس ڪهاڻين ۾ محبت ۽ درد هڪٻئي کان جدا ناهن، بلڪه هڪ ئي احساس جا ٻه پاسا بڻجي وڃن ٿا.
وفا صالح راڄپر جي ڪهاڻيءَ جو ٻيو اهم پاسو سندس جمالياتي اظهار آهي. هو سماج جي تلخ ۽ ڪڏهن ڪڏهن اڻ وڻندڙ حقيقتن کي به اهڙي ادبي انداز ۾ پيش ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو، جو پڙهندڙ کي رڳو واقعو نظر نٿو اچي، پر ان واقعي جي اندر لڪل انساني محرومي ۽ نفسياتي ڪيفيت به محسوس ٿئي ٿي. پاڻ به هن معاملي ۾ اهو موقف پيش ڪري ٿو ته حساس موضوعن جو اظهار شهوَت انگيزيءَ بدران ڪهاڻيءَ جي فطري ۽ جمالياتي گهرج تحت ٿيڻ گهرجي.
سندس ٻوليءَ ۾ ڳوٺ، ماڻهو، مٽي ۽ عام زندگيءَ جي خوشبو محسوس ٿئي ٿي. ڪردار ڳالهائين ٿا ته لڳي ٿو ڄڻ اهي ڪنهن ڪتاب جا ٺاهيل ڪردار نه، پر اسان جي ئي پاڙي، ڳوٺ يا شهر مان آيل ماڻهو هجن. اها ئي قربت وفا جي ڪهاڻين کي پڙهندڙ سان جذباتي طور ڳنڍي ٿي.
البته، هڪ تنقيدي نظر سان ڏسجي ته وفا جي ڪهاڻين ۾ ڪڏهن ڪڏهن جذبات جو غلبو فني ضبط تي حاوي ٿيندي محسوس ٿئي ٿو. ڪنھن هنڌ ڪهاڻيءَ جو درد ايترو شديد ٿي وڃي ٿو، جو ليکڪ جو احساس ڪردار جي احساس کان اڳتي نڪري اچي ٿو، پر شايد اهائي سندس ڪهاڻيڪار شخصيت جي بنيادي سڃاڻپ به آهي: هو ڪهاڻيءَ کي پري بيهي نٿو لکي؛ هو ڪهاڻيءَ جي اندر بيهي لکي ٿو. سندس پنهنجي بيان مان به ظاهر ٿئي ٿو ته هو ڪهاڻيءَ کي پنهنجي زندگيءَ ۽ وجود سان ڳنڍيل سمجهي ٿو.
“ارپڻ کان رهجي ويل محبت” کي پڙهندي محسوس ٿئي ٿو ته وفا صالح راڄپر وٽ ڪهاڻي قلم مان نه، دل جي ڪنهن زخمي حصي مان نڪري ٿي. سندس ڪهاڻين جا ڪردار روئن ٿا ته پڙهندڙ جي اک آلي ٿئي ٿي، هو محروم ٿين ٿا ته پڙهندڙ پنهنجي سماج جي محرومين بابت سوچڻ لڳي ٿو ۽ جڏهن محبت وڃائين ٿا ته پڙهندڙ کي پنهنجي اندر به ڪا رهجي ويل محبت ياد اچي وڃي ٿي.
شايد ڪتاب جي سڀ کان وڏي ڪاميابي به اها ئي آهي ته اهو پڙهندڙ کي صرف ڪهاڻيون نٿو ٻڌائي؛ پڙهندڙ کي سندس پنهنجي اندر سان ملاقات ڪرائي ٿو.
وفا صالح راڄپر لاءِ ڪهاڻي واقعي محبوبه آهي، ۽ “ارپڻ کان رهجي ويل محبت” ان محبوبه سان ڪيل اهڙو عشق آهي، جنهن ۾ گلن کان وڌيڪ ڪنڊا، مسڪراهٽن کان وڌيڪ ڳوڙها ۽ خوشين کان وڌيڪ زندگيءَ جا تلخ سچ موجود آهن.
هي ڪتاب انهن ماڻهن لاءِ آهي، جيڪي سمجهن ٿا ته محبت رڳو حاصل ڪرڻ جو نالو ناهي. ڪڏهن محبت وڃائڻ ۾ به زنده رهندي آهي، ڪڏهن ياد بڻجي، ڪڏهن درد بڻجي، ۽ ڪڏهن “ارپڻ کان رهجي ويل محبت” بڻجي ادب جي صفحن تي امر ٿي ويندي آهي.
***