دنيا تيزيءَ سان ترقي ڪري رهي آهي، اسان بجلي ۽ گئس ۾ ڦاٿل!

دنيا رڳو اڳتي نه وڌي رهي آهي، پر انتهائي تيز رفتاريءَ سان پنهنجي مستقبل کي تعمير ڪري رهي آهي. هڪ طرف جديد ملڪ اهڙا منصوبا مڪمل ڪري رهيا آهن، جيڪي ڪجهه ڏهاڪا اڳ خواب محسوس ٿيندا هئا ته ٻئي طرف اسان اڃان تائين بجلي، گئس، پاڻي ۽ بنيادي سهولتن جي مسئلن ۾ ڦاٿل آهيون. سوال اهو ناهي ته دنيا اسان کان اڳتي ڇو نڪري وئي؛ اصل سوال اهو آهي ته اسان پنهنجي رفتار ڇو نه وڌائي سگهياسين؟ ڊينمارڪ ۽ جرمني جي وچ ۾ بالٽڪ سمنڊ هيٺ تعمير ٿيندڙ Fehmarn belt Fixed Link ان ترقيءَ جو هڪ شاندار مثال آهي. لڳ ڀڳ 18 ڪلو ميٽر ڊگهي هيءَ سرنگهه دنيا جي وڏين سمنڊ هيٺ روڊ ۽ ريل جي سرنگهن مان هڪ بڻجڻ واري آهي. هي منصوبو ڊينمارڪ جي لولانڊ ٻيٽ کي جرمني جي فيهمارن ٻيٽ سان ڳنڍيندو. سرنگهه ۾ روڊ سان گڏ ريلوي جو نظام به هوندو، جنهن سان ٻنهي ملڪن وچ ۾ سفر وڌيڪ تيز ۽ آسان ٿيندو. هن منصوبي تي اربين ڊالر خرچ ٿي رهيا آهن. مقصد رڳو هڪ سرنگهه ٺاهڻ ناهي، پر يورپ جي ٻن ملڪن جي وچ ۾ سفر، واپار ۽ رابطن کي وڌيڪ تيز ڪرڻ آهي. جڏهن اسان اهڙن منصوبن بابت پڙهون ٿا ته ذهن ۾ فطري طور سوال پيدا ٿئي ٿو ته اسان وٽ اڃان ڪيترن ئي شهرن ۾ ماڻهو بجلي جي لوڊشيڊنگ، گئس جي کوٽ ۽ خراب روڊن جي شڪايت ڇو ڪري رهيا آهن؟ چين رڳو تيز رفتار ريل نه هلائي رهيو آهي، پر ريل جو ايندڙ نسل تيار ڪري رهيو آهي. چين جي تيار ڪيل CR450 تيز رفتار ريل جو پروٽوٽائپ آزمائشي مرحلي ۾ تقريبن 450 ڪلو ميٽر في ڪلاڪ جي رفتار تائين پهچي سگهي ٿو، جڏهن ته تجارتي سروس لاءِ ان جي رفتار لڳ ڀڳ 400 ڪلو ميٽر في ڪلاڪ رکڻ جو منصوبو آهي. هيءَ ريل چين جي انجنيئرنگ، تحقيق ۽ جديد ٽيڪنالاجيءَ جو هڪ وڏو مثال آهي. جيڪو ملڪ ڪجهه ڏهاڪا اڳ تيز رفتار ريل جي عالمي مقابلي ۾ ڪا وڏي حيثيت نه رکندو هو، اهو اڄ دنيا جي سڀ کان وڏي تيز رفتار ريل نيٽ ورڪ جو مالڪ آهي. هي مثال اسان لاءِ سوچڻ جو مقام آهي ته دنيا مستقبل جي سفر لاءِ 400 ڪلو ميٽر في ڪلاڪ جي رفتار تيار ڪري رهي آهي. جڏهن ته اسان اڃان تائين ڪيترن ئي هنڌن تي بجلي ۽ گئس جي بنيادي مسئلن مان نڪرڻ لاءِ جدوجهد ڪري رهيا آهيون. چين جي ترقيءَ جو راز رڳو تيز رفتار ريل ۾ ناهي؛ اصل ڳالهه اها آهي ته هن ملڪ ڊگهي مدي واري منصوبابندي، صنعت، ٽيڪنالاجي، تحقيق ۽ انفرااسٽرڪچر کي قومي ترجيح بڻايو. روڊ، ريل، پل، سرنگهون، بندرگاهون، بجليءَ جا منصوبا ۽ شهري سهولتون هڪٻئي سان ڳنڍيل ترقيءَ جو حصو بڻايا ويا. دنيا جي ترقي رڳو تيز رفتار ريل ۽ سمنڊ هيٺ سرنگهن تائين محدود ناهي. مصنوعي ٻڌي (AI) اڄ انسان جي ڪيترن ئي پيچيده ڪمن ۾ مدد ڪري رهي آهي. روبوٽ ڪارخانن کان اسپتالن تائين مختلف ڪم ڪري رهيا آهن. برقي ۽ خودڪار گاڏيون ٽرانسپورٽ جي مستقبل کي تبديل ڪري رهيون آهن. ڊرون زراعت، نگراني، فوٽوگرافي، نقشي سازي ۽ هنگامي بچاءُ جي ڪمن ۾ استعمال ٿي رهيا آهن. 3D پرنٽنگ ذريعي مشينن جا حصا، طبي اوزار، مصنوعي جسماني عضوا ۽ عمارتن جا ماڊل تيار ڪيا پيا وڃن. شمسي ۽ هوائي توانائيءَ جا وڏا منصوبا دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ بجليءَ جي نئين ذريعن طور وڌي رهيا آهن. برقي گاڏين لاءِ تيز چارجنگ نظام تيار ٿي رهيا آهن، جڏهن ته بنا ڊرائيور گاڏين جي ٽيڪنالاجي تيزيءَ سان عام ٿي رهي آهي. طبي سائنس ۾ به دنيا تمام اڳتي وڌي چڪي آهي. روبوٽڪ سرجري، جديد اسڪيننگ مشينون، جينياتي تحقيق، مصنوعي عضوا ۽ نيون دوائون انساني زندگيءَ کي وڌيڪ محفوظ ۽ ڊگهو بڻائڻ لاءِ استعمال ٿي رهيون آهن. جيڪي بيماريون ڪڏهن لاعلاج سمجهيون وينديون هيون، انهن بابت اڄ سائنس نوان علاج ڳولهي رهي آهي. دنيا جون خلائي ايجنسيون به زمين کان ٻاهر مستقبل جي زندگيءَ لاءِ تحقيق ڪري رهيون آهن. چنڊ تي ٻيهر انساني مشن موڪلڻ، مريخ بابت تحقيق ۽ نئين خلائي دوربينن ذريعي ڪائنات جي راز ڳولهڻ جو سفر جاري آهي. يعني انسان جي سوچ هاڻي رڳو زمين جي حدن تائين محدود ناهي رهي. ان کان به اڳتي ڪوانٽم ڪمپيوٽنگ جهڙي نئين ٽيڪنالاجي تي تحقيق جاري آهي، جيڪا مستقبل ۾ اهڙا پيچيده حساب ڪرڻ جي صلاحيت رکي سگهي ٿي، جيڪي روايتي ڪمپيوٽرن لاءِ انتهائي ڏکيا آهن. مواصلاتي نظام به تيزيءَ سان جديد ٿي رهيا آهن؛ دنيا جو هڪ حصو جڏهن 5G ۽ ان کان اڳتي جي ٽيڪنالاجيءَ تي ڪم ڪري رهيو آهي، اسان وٽ ڪيترن ئي علائقن ۾ اڃان به انٽرنيٽ جي بنيادي سهولت مسئلو بڻيل آهي. اسان وٽ به صلاحيتن جي کوٽ ناهي، اسان وٽ انجنيئر آهن، ڊاڪٽر آهن، سائنسدان آهن، ماهر آهن، نوجوان آهن ۽ قدرتي وسيلا به آهن. کوٽ جيڪڏهن ڪنهن شيءِ جي آهي ته اها ڊگهي مدي واري پاليسي، مستقل مزاجي، ادارن جي مضبوط ٿيڻ ۽ ترجيحن جي درست چونڊ جي آهي. اسان جي بدقسمتي اها آهي ته توانائيءَ جو مسئلو اڃان تائين اسان جي ترقيءَ جي رستي ۾ وڏي رڪاوٽ بڻيل آهي. صنعت کي بجلي کپي، ڪارخاني کي گئس کپي، اسپتال کي مسلسل بجلي کپي، اسڪول کي بجلي کپي، زراعت کي پاڻي ۽ توانائي کپي، پر جيڪڏهن بنيادي توانائيءَ جو نظام ئي غير يقيني هجي ته معاشي ترقي ڪيئن تيز ٿيندي؟ اسان کي دنيا سان مقابلو ڪرڻ لاءِ هر شيءِ هڪ ئي وقت ٺاهڻ جي ضرورت ناهي، پر اسان کي اهو ضرور طئي ڪرڻو پوندو ته ايندڙ ڏهن، ويهن ۽ ٽيهه سالن لاءِ اسان جو قومي ترقيءَ جو نقشو ڇا هوندو. اسان وٽ سج جي روشني آهي؛ شمسي توانائي وڌائي سگهجي ٿي. سنڌ ۽ بلوچستان ۾ هوا مان بجلي پيدا ڪرڻ جا وسيع امڪان آهن. پاڻي، سج، هوا ۽ جديد ٽيڪنالاجيءَ کي گڏ ڪري توانائيءَ جو مضبوط نظام ٺاهي سگهجي ٿو. جيڪڏهن دنيا مستقبل جي توانائيءَ تي ڪم ڪري رهي آهي ته اسان کي ماضيءَ جي مسئلن ۾ هميشه لاءِ ڦاٿل رهڻ بدران مستقبل ڏانهن ڏسڻو پوندو. ترقيءَ جو مطلب رڳو وڏيون عمارتون يا مهانگيون سرنگهون ٺاهڻ ناهي. ترقيءَ جو اصل مطلب اهو آهي ته عام ماڻهوءَ جي زندگي آسان ٿئي. کيس 24 ڪلاڪ بجلي ملي، صاف پاڻي ملي، ٻار کي معياري تعليم ملي، مريض کي بهتر علاج ملي، هاريءَ کي پاڻي ۽ جديد زرعي سهولتون ملن ۽ نوجوان کي روزگار جا موقعا ملن. اسان کي پنهنجي سوالن جو رخ به بدلائڻو پوندو. هر سال اهو سوال ڪرڻ بدران ته بجلي ڪڏهن ايندي، اسان کي اهو سوال ڪرڻو پوندو ته بجلي ڪيئن ايتري پيدا ڪجي جو لوڊشيڊنگ جو سوال ئي ختم ٿي وڃي. گئس ڪڏهن ايندي جي انتظار بدران توانائيءَ جا نوان ذريعا ڇو نه ڳولهيون؟ پراڻن روڊن جي مرمت سان گڏ جديد ريل ۽ ٽرانسپورٽ جو نظام ڇو نه ٺاهيون؟ قومون صرف وسيلن سان ترقي نٿيون ڪن؛ قومون پنهنجي سوچ، منصوبابندي، علم ۽ عمل سان ترقي ڪن ٿيون. ڊينمارڪ ۽ جرمني سمنڊ جي هيٺان سرنگهه ٺاهي رهيا آهن، چين CR450 جهڙي نئين نسل جي تيز رفتار ريل تيار ڪري رهيو آهي، سائنسدان مصنوعي ٻڌي ۽ روبوٽڪس جي دنيا کي نئين شڪل ڏئي رهيا آهن، ڊاڪٽر طبي سائنس جون نيون حدون ڳولي رهيا آهن ۽ خلائي ادارا زمين کان ٻاهر مستقبل جا دروازا کولي رهيا آهن. اسان کي هاڻي فيصلو ڪرڻو پوندو ته اسان صرف ٻين ملڪن جي ترقيءَ جون خبرون پڙهنداسين يا پنهنجي ملڪ جي ترقيءَ جي ڪهاڻي به لکڻ شروع ڪنداسين. ڇو ته دنيا انتظار نٿي ڪري، جيڪو ملڪ وقت سان گڏ هلڻ نٿو سکي، وقت آخرڪار ان کي پوئتي ڇڏي اڳتي نڪري ويندو آهي.