دفاع جي شڪل بدلائڻ ۾ ٽيڪنالاجي جو ڪردار

مشهور فوجي مفڪر سَن زو (Sun Tzu) لکيو هو ته، “جنگ جو طريقو اهو آهي ته جيڪو مضبوط هجي ان کان پاسو ڪيو وڃي ۽ جيڪو ڪمزور هجي ان تي حملو ڪيو وڃي.” تنهن هوندي به اڄ جي ڊجيٽل اوزارن ۽ علمي ترقيءَ دفاع جي شعبي ۾ مضبوط ۽ ڪمزور هجڻ جي تعريف کي ٻيهر لکي ڇڏيو آهي. ان تناظر ۾، تيز رفتار مشينون، ٽيڪنالاجي جون خانگي ڪمپنيون، ملڪن جي وچ ۾ مقابلو، حفاظت لاءِ سرحدن جي ناڪافي هجڻ، سستن اوزارن ذريعي مهانگن هٿيارن جي تباهي ۽ روايتي جنگ جو سائبر توڙي فضائي جنگ ڏانهن منتقل ٿيڻ اهي عنصر آهن، جن ٽيڪنالاجي کي دفاع جو لازمي حصو بڻائي ڇڏيو آهي. هن شموليت جي ڪري ڪيترائي نتيجا سامهون آيا آهن، جهڙوڪ: فيصلي لاءِ سوچڻ جو وقت نه ملڻ، حملو ڪندڙ ۽ ميزائل جي سڃاڻپ ۾ ڏکيائي، جنگ جي دائري جو وسيع ٿيڻ ۽ حملن کي شروع ٿيڻ کان اڳ روڪڻ. مٿي ڄاڻايل سببن جي ڪري پيدا ٿيندڙ خطرن کي مصنوعي ذهانت جي استعمال لاءِ قانون ٺاهي، سائبر حملن لاءِ خبرداريون ۽ اوزار ترتيب ڏئي، انساني نگرانيءَ سان گڏ پاڻمرادو مرمت ٿيندڙ نيٽ ورڪ فراهم ڪري سنڀالي سگهجي ٿو. نتيجي طور ٽيڪنالاجي جو نظام ملڪن جي دفاع ۾ هڪ اهم ڪردار بڻجي ويو آهي ۽ خطرن کي حل ڪرڻ سان ان جو استعمال انتهائي فائدي مند ٿي سگهي ٿو. جنگي نظام جي ارتقا وانگر، دفاعي طريقا به تبديل ٿيندا رهيا آهن. پهرين نسل جي جنگين ۾ وڏي پيماني تي فوجي طاقت کي دفاع طور استعمال ڪيو ويندو هو، جڏهن ته ٻئي نسل جي جنگين ۾ باهمي يقيني تباهي کي دفاع جو ذريعو بڻايو ويو. ٻئي نسل دوران ائٽمي هٿيار موجود هئا، پر ٽئين نسل جي جنگين ۾ نشانو بڻائڻ جي درست حڪمت عملي کي اختيار ڪيو ويو. آخرڪار، چوٿين نسل جي جنگين دوران اسٽريٽيجڪ دفاع ۽ فضائي سيٽلائيٽن جو استعمال ڪيو ويو، جهڙوڪ: آمريڪا جي ستارن جي جنگين واري حفاظتي شيلڊ. ان طريقي سان، دفاعي نظام اڄ تائين بهتر ٿيندا رهيا آهن، جتي ٽيڪنالاجي هاڻي دفاع جو هڪ لازمي حصو بڻجي چڪي آهي. ڳڻپيندڙ مشينن جي ايجاد، جيڪي انسانن کان وڌيڪ تيز آهن، کين دفاع جي شعبي ۾ استعمال ڪرڻ تي مجبور ڪيو. مثال طور: سرد جنگ دوران، آمريڪا سوويت يونين جي بمبار جهازن جي اوچتي حملي کان خوفزده هو ۽ اهو دفاعي ڪم مشينن جي مدد سان ئي ممڪن بڻايو ويو. ان سان گڏوگڏ، هيءَ ٽيڪنالاجي هاڻي خانگي ادارن پاران پڻ تيار ڪئي پئي وڃي، جيڪي هر شعبي ۾ ان جي ڪردار کي وڌائي رهيون آهن. مثال طور: يوڪرين جي حڪومت ايلون مسڪ جي خلائي اداري سان رابطو ڪيو ته جيئن ان جي خلائي انٽرنيٽ نيٽ ورڪ کان مدد حاصل ڪئي وڃي. نتيجي طور اهي ادارا منافعي ۽ هٿيءَ لاءِ دفاع ۾ ٽيڪنالاجي جي ڪردار کي وڌائي رهيا آهن.
ملڪن جي وچ ۾ هلندڙ ڊوڙ پڻ دفاع ۾ ان جي استعمال جي گنجائش پيدا ڪئي آهي. مثال طور: آمريڪا ۽ چين وچ ۾ آواز کان به تيز ميزائلن جي ڊوڙ کي ڏسي سگهجي ٿو، جتي آمريڪا جي بحري جهازن جي مقابلي ۾ چين انتهائي تيز رفتار جهازن جو قاتل ميزائل تيار ڪيو. ان مقابلي واري ڊوڙ سان گڏوگڏ، جاگرافيائي سرحدن جو ناڪافي هجڻ پڻ ٽيڪنالاجي ڏانهن منتقل ٿيڻ جو وڏو سبب آهي. آسٽريليا جي فوجي سربراهه بيان ڪيو ته، جاگرافي هاڻي اسان جي دفاع ۽ قومي سلامتي جي ضمانت نٿي ڏئي سگهي. فاصلي جي برتري هاڻي حفاظتي ناهي رهي. هي مثال ظاهر ڪري ٿو ته جاگرافيائي دفاع هاڻي گهٽ اثرائتو رهيو آهي. جاگرافيائي اهميت ختم ٿيڻ کان علاوه، سستن اوزارن ذريعي مهانگن هٿيارن جي تباهي پڻ ملڪن کي دفاع ۾ وڌيڪ ٽيڪنالاجي شامل ڪرڻ جي ترغيب ڏئي ٿي. مهانگن اوزارن مان مراد دفاعي ميزائل جهڙا سسٽم آهن، جنهن جي مقابلي ۾ سستن اوزارن ۾ بنا پائليٽ جي اڏامندڙ ننڍڙا جهاز يعني ڊرون ۽ “سستيون چپون” اچي وڃن ٿيون. جديد فوجون اڄڪلهه هڪ خطرناڪ ڄار ۾ ڦاٿل آهن، جتي کين انتهائي سستي ٽيڪنالاجي کي روڪڻ لاءِ تمام مهانگا سسٽم استعمال ڪرڻا پون ٿا، جنهن کي قيمت جي مٽاسٽا واري جنگ چيو ويندو آهي. ان سان گڏوگڏ جنگ جو روايتي انداز مان بدلجي سائبر ۽ فضائي جنگ ۾ تبديل ٿيڻ به ان جو وڏو سبب آهي، جتي فضا ۾ برتري حاصل ڪرڻ لاءِ ٽيڪنالاجي اڻٽر بڻجي وئي آهي. جيتوڻيڪ دفاع ۾ اهي وسيلا شامل ڪرڻ جا ڪيترائي نتيجا آهن، پر ان جو هڪ وڏو نقصان اهو آهي ته حملن جي تيز رفتار هجڻ ڪري هي انسان جي سوچڻ ۽ فيصلي ڪرڻ جي صلاحيت کي ختم ڪري ڇڏي ٿي. بين الاقوامي امن جي تحقيقي اداري جو رايو آهي ته فوجي نظام ۾ مصنوعي ذهانت جي شموليت فيصلي جي عمل کي انتهائي مختصر ڪري ڇڏيو آهي، جنهن تي پهرين ڪلاڪ لڳندا هئا، فيصلي لاءِ گهٽ وقت ملڻ سان گڏ، حملو ڪندڙن جي درست جڳهه معلوم ڪرڻ ۽ اهو ڄاڻڻ به ڏکيو ڪري ڇڏيو آهي ته آيا ايندڙ ميزائل ائٽمي آهي يا روايتي. قومي سلامتي جي پاليسي واري اداري نوٽ ڪيو ته بين الاقوامي نظام کي اڄڪلهه بيشمار اڻڄاتل عنصرن ۽ خانگي ڏوهاري هيڪرن کي منهن ڏيڻو پيو پوي، جيڪي ڪنهن ٻي طاقت جي پٺيان ڪم ڪري وار ڪن ٿا، جنهن سان ڏوهارين کي سزا ڏيڻ ۽ سندن پتو لڳائڻ ناممڪن بڻجي ويو آهي.
بئنڪن، ٽي وي چئنلن ۽ دفاعي نظامن ۾ انٽرنيٽ ۽ ڊجيٽل وسيلن جي استعمال جنگ جي دائري کي سائبر جنگ، مالي جنگ ۽ خلائي جنگ تائين پهچائي ڇڏيو آهي. اڄڪلهه جي مخلوط جنگ ۾ فوجي ۽ غير فوجي ٻئي اوزار شامل آهن، جهڙوڪ: ڪمپيوٽري حملا، غلط معلومات پکيڙڻ، معاشي دٻاءُ ۽ خفيه آپريشن. ماضيءَ ۾ جڏهن حملا ڪيا ويندا هئا، تڏهن انهن کي ناڪام بڻائڻ لاءِ ڪافي وقت هوندو هو، پر هاڻي حملا سيڪنڊن جي هزارين حصي ۾ ٿين ٿا. تنهن هوندي به، مصنوعي ذهانت کي استعمال ڪري انهن فوري حملن کي روڪڻ ممڪن بڻائي سگهجي ٿو. اسٽريٽيجڪ ۽ بين الاقوامي مطالعي جي اداري مطابق، حملن کي شروع ٿيڻ کان اڳ ئي روڪڻ لاءِ فضا ۾ قائم گڏيل راڊار سسٽم ٺاهڻ ممڪن آهي، جنهن کي اڻ ٽٽندڙ شيلڊ چيو وڃي ٿو. دفاعي نظام ۾ ٽيڪنالاجي ۽ مصنوعي ذهانت جي اچڻ سان پيدا ٿيندڙ شديد خطرن کي رڳو جديد حڪمت عملين ۽ بين الاقوامي سهڪار ذريعي ئي قابو ڪري سگهجي ٿو. ان سلسلي ۾ سڀ کان پهريون قدم جنگ ۾ خودڪار هٿيارن جي استعمال لاءِ واضح عالمي قانون سازي ڪرڻ آهي. ان سان گڏوگڏ، سائبر حملن جي اڳواٽ سڃاڻپ لاءِ خطرن جي نشانين جي هڪ جامع فهرست ۽ اهڙن عالمي اوزارن جي تياري ضروري آهي، جيڪي ڪمپيوٽري دنيا ۾ لڪيل اصل حملو ڪندڙن جو صحيح پتو لڳائي سگهن. ان کان علاوه، دفاعي ادارن کي اهڙن پاڻمرادو مرمت ٿيندڙ نيٽ ورڪن سان ليس ڪرڻ گهرجي، جيڪي بغير ڪنهن انساني مدد جي پنهنجو سسٽم بحال ڪري سگهن. سڀ کان لازمي اصول فيصلن ۾ انساني شموليت واري قانون تي سختي سان عمل ڪرڻ آهي؛ يعني ڪنهن به ميزائل داغڻ يا ائٽمي حملي جو آخري فيصلو مڪمل طور تي مصنوعي ذهانت جي حوالي ڪرڻ بدران انسان جي هٿ ۾ هجڻ گهرجي. مجموعي طور تي، ٽيڪنالاجي هن دور ۾ ملڪن جي دفاعي نظام جو هڪ لازمي ۽ طاقتور مرڪز بڻجي اڀري آهي. هن سستن اوزارن جي وڌندڙ طاقت، تيز رفتار مشينن ۽ گڏيل جنگ جي ذريعي روايتي دفاع جي شڪل کي مڪمل طور تي تبديل ڪري ڇڏيو آهي. جيتوڻيڪ فيصلي جي وقت ۾ گهٽتائي، حملو ڪندڙ جي سڃاڻپ ۾ مشڪلات ۽ جنگ جي وڌندڙ دائري جهڙا ڪيترائي سنجيده خطرا سامهون آيا آهن، پر انهن کي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. جيڪڏهن عالمي سطح تي اخلاقي ضابطا، سخت قانون، خودڪار حفاظتي نيٽ ورڪ ۽ فيصلن ۾ انساني نگرانيءَ کي يقيني بڻائي خطرن جو حل ڪيو وڃي، ته ٽيڪنالاجي جي هن شموليت کي عالمي امن ۽ ملڪن جي سلامتيءَ لاءِ انتهائي فائديمند ۽ اثرائتو بڻائي سگهجي ٿو.