ناول: ”ڪيفي ادب“ جو جائزو

ناول “ڪيفي ادب”، اختر حفيظ جي هڪ اهم تخليق آهي، جيڪا حيدرآباد، سنڌ جي ادبي فضا ۽ ان جي اندر لڪيل حقيقتن کي نهايت اثرائتي نموني سان ظاهر ڪري ٿي.۔ هي صرف هڪ ناول نه آهي، پر ادبي سماج جي جوڙجڪ، ان جي تضادن ۽ ان ۾ هلندڙ اڻ ڏٺل طاقت جي نظام جي ڀرپور عڪاسي ڪري ٿو.
ناول جو مرڪزي ڪردار آدرش هڪ حساس ۽ اصولي ڪهاڻيڪار آهي، جيڪو پنهنجن همعصرن کان واضح طور مختلف آهي۔. سندس ڪهاڻيون سماج جي انهن پاسن کي بي نقاب ڪن ٿيون، جيڪي عام طور نظرانداز ڪيا وڃن ٿا ۽ اهوئي خاصو کيس نوجوان پڙهندڙن ۾ مقبول بڻائي ٿو،۔ پر انهيءَ سچائيءَ جي ڪري هو پنهنجن همعصر اديبن جي مخالفت ۽ سازشن جو نشانو پڻ بڻجي ٿو.۔
ليکڪ حيدرآباد شهر جي اهڙي جاندار ۽ اکين آڏو آڻيندڙ تصوير پيش ڪئي آهي، جو پڙهندڙ پاڻ کي ان جي گهٽين ۽ بازارن ۾ گهمندي محسوس ڪري ٿو.۔ شهر جي تهذيبي فضا، ان جي ترقي ۽ تبديلي کي نهايت خوبصورتي ۽ فني مهارت سان بيان ڪيو ويو آهي.۔
ناول ۾ بار بار ايندڙ استعارو “ڪيفي ادب” دراصل هڪ اهڙو غير رسمي ادبي مرڪز آهي، جتي اديب، دانشور ۽ ادب جا شوقين گڏ ٿين ٿا۔. آدرش پنهنجي دوست دلبر سان گڏ هتي باقاعده ايندو رهي ٿو،۔ ظاهر ۾ اهو هڪ سادو چانهه خانو آهي جنهن کي مقامي ٻوليءَ ۾ “هوٽل” چيو وڃي ٿو، پر حقيقت ۾ اها جاءِ ادبي ڳالهه ٻولهه ۽ فڪري ٽڪراءُ جو مرڪز بڻجي وڃي ٿي۔.
هي ناول ادبي اسٽيبلشمينٽ تي پڻ سخت تنقيد ڪري ٿو، جتي ڪيترائي نالي ماتر ادبي چهرا صرف لاڳاپن، اثر رسوخ ۽ گروهي وابستگين جي بنياد تي ايوارڊ حاصل ڪن ٿا، نه ڪي پنهنجي تخليقي صلاحيت جي بنياد تي۔ لاجواب، بهار، گلاب ۽ سڪايل سنڌي جهڙا ڪردار اهڙي نظام جي نمائندگي ڪن ٿا، جيڪو ادب کي خلوص کان وڌيڪ مفاد جو ذريعو بڻائي ڇڏي ٿو۔.
ليکڪ وڏي جرئت سان اهو نقطو پيش ڪري ٿو ته موجوده ادبي منظرنامي ۾ ڪهاڻیين جي اصل قدر کان وڌيڪ لاڳاپن کي اهميت حاصل ٿي چڪي آهي ۽ ادبي ڪاميابي جو معيار تخليقي سچائي بدران سماجي رابطن تي ٻڌل بڻجي ويو آھي. ناول جو هڪ ٻيو اهم پهلو انساني نفسيات ۽ معاشي مجبورين جو گهرو جائزو آهي۔ آدرش پنهنجي ماءُ جي علاج لاءِ پنهنجون لکڻيون وڪڻڻ تي مجبور ٿي وڃي ٿو، جيڪو هن تلخ حقيقت کي ظاهر ڪري ٿو ته معاشي تنگي ڪيئن هڪ تخليقڪار جي خودداري ۽ آزاديءَ کي متاثر ڪري ٿي۔.
چاچا اي بي سي جو ڪردار نهايت اثرائتو ۽ يادگار آهي، جنهن جو موت آدرش جي زندگيءَ ۾ هڪ وڏو خال پيدا ڪري ڇڏي ٿو ۽ کيس شديد اڪيلائي ۽ ڏک ۾ مبتلا ڪري ڇڏي ٿو.۔ اهڙيءَ طرح ڪريما جو ڪردار به پنهنجن ٻارن کان جدا ٿيڻ سبب درد ۽ بي وسيءَ جي علامت بڻجي سامهون اچي ٿو.۔ ناول والدين جي ان اذيت کي نهايت دردناڪ انداز ۾ پيش ڪري ٿو، جيڪا اولاد کان دوري سبب جنم وٺي ٿي.۔
مجموعي طور، “ڪيفي ادب” هڪ اهڙي دور جي ڪهاڻي آهي، جتي ادب صرف تخليق نه، پر هڪ جدوجهد بڻجي چڪو آهي.۔ اختر حفيظ آدرش جي جدوجهد ذريعي سچائي، ايمانداري ۽ ادب جي حقيقي مقصد بابت بنيادي سوال اٿاري ٿو۔. هي ناول پڙهندڙ کي سوچڻ تي مجبور ڪري ٿو ته ڇا ادب سچ جي ترجماني ڪري ٿو يا صرف اثر رسوخ ۽ سڃاڻپ جي راند بڻجي ويو آهي۔. هي هڪ فڪر انگيز ۽ بصيرت ڀري تخليق آهي، جيڪا پڙهندڙ کي سطحي تاثر کان اڳتي وڌي ادبي دنيا جي لڪيل حقيقتن تي نظر وجهڻ جي دعوت ڏئي ٿي.۔ اميد ڪجي ٿي ته اختر حفيظ اڳتي به اهڙي ئي جرئت، سچائي ۽ فني مهارت سان پنهنجو تخليقي سفر جاري رکندو۔.
***