انسانيت، محبت ۽ رواداري شاهه جو پيغام

سنڌ جي ڌرتيءَ تي ڪيترن ئي بزرگن، صوفين ۽ مفڪرن انسانيت، محبت ۽ امن جو پيغام ڏنو آهي، پر حضرت شاهه عبداللطيف ڀٽائي جو فڪر پنهنجي وسعت ۽ گهراين سبب هڪ منفرد حيثيت رکي ٿو. شاهه لطيف جي شاعري ۾ اسلام صرف رسمن ۽ ظاهري عبادتن تائين محدود نظر نٿو اچي، پر اهو انسان سان محبت، سچ، صبر، عاجزي، انصاف ۽ خدا جي معرفت جو رستو بڻجي سامهون اچي ٿو. شاهه لطيف پنهنجي شاعريءَ ذريعي انسان کي نفرت، غرور، تعصب ۽ ناانصافي کان پري رهڻ جو درس ڏئي ٿو. سندس فڪر ۾ انسان جي عظمت ان ڳالهه ۾ آهي ته هو پنهنجي رب کي سڃاڻڻ سان گڏ پنهنجي اندر جي انسان کي به سڃاڻي. شاهه جي رسالي ۾ سسئي، مارئي، سهڻي، مومل ۽ ٻين ڪردارن جون ڪهاڻيون صرف عشق جا داستان نه آهن، پر انهن ۾ روحاني سفر، وفاداري، قرباني، جدوجهد ۽ سچ جي تلاش جا گهرا پيغام سمايل آهن. شاهه لطيف انهن ڪردارن کي انساني عظمت ۽ روحاني سچائيءَ جي علامت طور پيش ڪري ٿو. شاهه جو پيغام انسانن کي ورهائڻ بدران انسانن کي ڳنڍڻ جو پيغام ڏئي ٿو. سندس فڪر ۾ ذات، رنگ، نسل ۽ حيثيت جي بنياد تي انسان جي قدر جو تعين نٿو ٿئي. انسان جي اصل سڃاڻپ سندس ڪردار، عمل ۽ انسانيت آهي. شاهه لطيف جي فڪر جو هڪ اهم پهلو رواداري ۽ برداشت آهي. اختلاف راءِ باوجود هڪ ٻئي جو احترام ڪرڻ، ڪمزور سان همدردي ڪرڻ ۽ مظلوم سان بيهڻ، صوفي فڪر جي بنيادي قدرن مان آهن. اڄ جي دور ۾، جڏهن سماج مختلف قسم جي نفرتن ۽ ورهاست جو شڪار آهي، شاهه لطيف جو اهو پيغام وڌيڪ اهم بڻجي وڃي ٿو. شاهه جو پيغام اسان کي اهو به سيکاري ٿو ته دين جي روح کي سمجهڻ لاءِ صرف لفظن تي نه، پر عمل تي به نظر رکڻ گهرجي. جيڪڏهن انسان عبادت ڪري، پر ساڳئي وقت ظلم، ڪوڙ، ناانصافي ۽ حق تلفي کي قبول ڪري ته پوءِ روحاني تربيت اڌوري رهجي وڃي ٿي.
شاهه لطيف جي شاعريءَ ۾ سنڌ جي ثقافت، فطرت ۽ انساني زندگي گڏجي هڪ اهڙو فڪري جهان ٺاهين ٿا، جتي محبت ۽ معرفت هڪٻئي کان جدا ناهن. سندس پيغام سنڌ تائين محدود نه، پر هر ان انسان لاءِ آهي جيڪو امن، سچ ۽ انسانيت جي ڳولها ۾ آهي. اڄ اسان کي شاهه لطيف کي صرف ميلن، عرسن ۽ ثقافتي تقريبن تائين محدود ڪرڻ بدران سندس فڪر کي پنهنجي عملي زندگيءَ جو حصو بڻائڻ جي ضرورت آهي. جيڪڏهن اسان شاهه جي پيغام مان سچائي، انصاف، محبت، برداشت ۽ انسانيت سکي وٺون، ته اهوئي شاهه لطيف جي فڪر سان حقيقي محبت جو ثبوت هوندو. شاهه جو پيغام نفرت کان وڌيڪ محبت، تعصب کان وڌيڪ انسانيت، ظلم کان وڌيڪ انصاف ۽ ظاهريت کان وڌيڪ روحانيت جو پيغام ڏئي ٿو. اهوئي پيغام اڄ جي سماج لاءِ به هڪ روشن راهه بڻجي سگهي ٿو.