گلوبل وارمنگ، ماحولياتي تبديليون ۽ هڪ عام شهري جي ذميداري

آگسٽ 2026 ۾ ماحولياتي تبديلي هاڻي ڪتابن جي ڳالهه نه رهي آهي، پر اسان جي روزاني زندگي جو حصو بڻجي چڪي آهي. گڏيل قومن جي IPCC جي 2025 جي ڇهين رپورٽ ۽ پاڪستان ميٽرولوجيڪل ڊپارٽمينٽ جي تازي ڊيٽا موجب گذريل 10 سال سنڌ جي تاريخ جا گرم ترين سال رهيا آهن. 2026 جي مون سون کان اڳ ئي سنڌ ۾ گرمي جي 3 وڏيون لهرون اچي چڪيون آهن. سائنسدانن جو چوڻ آهي ته سنڌ هاڻي Climate Hotspot بڻجي چڪي آهي جتي گرمي، ٻوڏ ۽ خشڪي جو خطرو سڀ کان وڌيڪ آهي. ان ڪري ضروري آهي ته اسان آگسٽ 2026 جي موجوده صورتحال کي سمجهي ان جو عملي ۽ فوري حل ڳولهيون ته جيئن ايندڙ نسلن لاءِ سنڌ محفوظ رهي سگهي. 2026 جي مئي ۽ جون ۾ سنڌ ۾ گرمي پد خطرناڪ حدون پار ڪري ويو. محڪمي موسميات جي مطابق دادو، موهن جو دڙو ۽ نوابشاهه ۾ گرمي پد 53.1 ڊگري سينٽي گريڊ رڪارڊ ڪيو ويو جيڪو سنڌ جي تاريخ جو نئون رڪارڊ آهي. صحت کاتي جي رپورٽ موجب صرف جون 2026 ۾ گرمي جي ڪري 400 کان وڌيڪ ماڻهو اسپتالن ۾ داخل ٿيا جن ۾ اڪثر بزرگ، ٻار ۽ ٻاهر ڪم ڪندڙ مزدور شامل هئا. بجلي جي لوڊشيڊنگ ۽ ايئرڪنڊيشن جي کوٽ سبب شهري علائقن ۾ بهHeat Stress وڌي ويو آهي. ڊاڪٽرن جو چوڻ آهي ته هيٽ اسٽروڪ، ڊي هائيڊريشن ۽ دل جي بيمارين ۾ واضح اضافو ٿيو آهي. هي انگ اکر واضح ٿا ڪن ته گرمي هاڻي صحت جو ايمرجنسي مسئلو بڻجي چڪي آهي. آگسٽ 2026 تائين ٿرپارڪر، عمرڪوٽ ۽ سانگهڙ ۾ پاڻي جو بحران شدت اختيار ڪري ويو آهي. پاڪستان ڪائونسل آف ريسرچ ان واٽر ريسورسز (PCRWR) جي 2026 جي رپورٽ موجب سنڌ ۾ زير زمين پاڻي جي سطح گذريل 5 سالن ۾ 10 فوٽ هيٺ لهي چڪي آهي. ٿر ۾ 2025-2026 جي سياري ۾ برسات نه ٿيڻ سبب 60 سيڪڙو کوهه خشڪ ٿي ويا آهن. پاڻي جي کوٽ سبب زراعت تباهه ٿي رهي آهي ۽ چوپايو مال مري رهيو آهي. ان ڪري 2 لک کان وڌيڪ خاندان لڏپلاڻ ڪري ڪراچي ۽ حيدرآباد جي ڪچي آبادي ۾ اچي رهيا آهن. زراعت لاءِ پاڻي جي کوٽ سبب ڪڻڪ ۽ ڪپهه جي پيداوار ۾ 15 سيڪڙو تائين گهٽتائي آئي آهي. هي صورتحال ايندڙ وقت ۾ کاڌي جي کوٽ ۽ مهانگائي جو وڏو خطرو پيدا ڪري رهي آهي. 2022 واري تباهي آڻيندڙ ٻوڏ کانپوءِ 2024 ۽ 2025 ۾ به سنڌ ۾ غير معمولي برساتون ٿيون. اين ڊي ايم اي جي ڊيٽا موجب 2025 جي مون سون ۾ سنڌ ۾ عام کان 40 سيڪڙو وڌيڪ برسات رڪارڊ ٿي جنهن سبب دادو، سکر ۽ گهوٽڪي ۾ فصلن کي گهڻو نقصان پهتو. آگسٽ 2026 جي اڳڪٿي موجب هن سال به مون سون ۾ نارمل کان 20-30 سيڪڙو وڌيڪ برسات جو امڪان آهي. موسمياتي ماهرن جو چوڻ آهي ته سمنڊ جي پاڻيءَ جو گرمي پد وڌڻ سبب هاڻي برساتون گهٽ، پر شديد ۽ مختصر عرصي ۾ ٿي رهيون آهن. ان ڪري ٻوڏ جو خطرو اڃان به موجود آهي. 2022 جي ٻوڏ مان سبق سکي حفاظتي بندن جي فوري مرمت ۽ نيڪال جي نظام کي بهتر ڪرڻ وقت جي اهم ضرورت آهي. آگسٽ 2026 تائين بدين ۽ ٺٽي جي سامونڊي پٽيءَ تي سامونڊي چاڙهه جو مسئلو وڌي ويو آهي. سپارڪو ۽ ڊبليو ڊبليو ايف جي گڏيل سروي موجب 2020 کان 2026 تائين 7,200 ايڪڙ زرخيز زرعي زمين سمنڊ پائي چڪو آهي. ڪيٽي بندر ۽ شاهه بندر جا ڪيترائي ڳوٺ مڪمل طور تي لڏي ويا آهن. سمنڊ جي سطح 2026 تائين عالمي سراسري کان 3.4 ملي ميٽر في سال جي حساب سان وڌي رهي آهي. لوڻياٺ پاڻي سبب زرعي زمين خراب ٿيڻ ۽ مڇي جي پيداوار ۾ 25 سيڪڙو گهٽتائي سبب 5 لک مهاڻن جو روزگار متاثر ٿيو آهي. مينگرووز جي ٻيلن جي ڪٽائي سبب سامونڊي پٽيءَ جو قدرتي بچاءُ به گهٽجي ويو آهي. هيءَ هڪ خاموش معاشي ۽ سماجي تباهي آهي جنهن ڏانهن ڌيان ڏيڻ ضروري آهي.
آگسٽ 2026 جي انوائرمينٽل پروٽيڪشن ايجنسي (EPA) سنڌ رپورٽ موجب سنڌ ۾ ماحولياتي تبديلي جا مقامي سبب اڃان به موجود آهن جيڪي مسئلي کي وڌيڪ سنگين ڪري رهيا آهن. ڪراچي، حيدرآباد ۽ سکر ۾ گاڏين ۽ ڪارخانن مان نڪرندڙ دونهين سبب ايئر ڪوالٽي انڊيڪس (AQI) ڪيترائي ڀيرا 200 کان مٿي وڃي چڪو آهي، جيڪو صحت لاءِ خطرناڪ آهي. 2025-2026 ۾ شهري علائقن ۾ وڻن جي ڪٽائي 12 سيڪڙو وڌي آهي. ان کانسواءِ پاڻي جو ضايع ڪرڻ، پلاسٽڪ جو بيجا استعمال ۽ کليل هنڌن تي ڪچري کي ساڙڻ سان گرين هائوس گئسن جو اخراج وڌي رهيو آهي. بنا منصوبابندي شهري آبادي ۽ ڪانڪريٽ جي جهنگ سبب شهرن جو گرمي پد به وڌي ويو آهي. انهن مقامي عملن کي ڪنٽرول ڪرڻ کانسواءِ عالمي سطح تي ڪيل ڪوششون به ڪامياب نه ٿينديون. سنڌ حڪومت 2026 ۾ هن چئلينج کي منهن ڏيڻ لاءِ ڪجهه اهم قدم کنيا آهن. “سنڌ گرين انيشيئٽو” تحت 2026 جي آخر تائين 5 ڪروڙ وڻ لڳائڻ جو هدف مقرر ڪيو ويو آهي. ان کانسواءِ ٿر، جهرڪ ۽ ڪيٽي بندر ۾ وڏا سولر ۽ ونڊ پاور پراجيڪٽ مڪمل ٿي چڪا آهن جيڪي 2026 ۾ 2000 ميگاواٽ صاف بجلي پيدا ڪري رهيا آهن. زراعت ۾ Smart Irrigation منصوبي تحت 50 هزار هارين کي ڊرپ سسٽم ڏنو ويو آهي ته جيئن پاڻي بچائي سگهجي. NDMA 2026 ۾ سڀني ضلعن ۾ Early Warning System به لڳايو آهي ته جيئن ٻوڏ ۽ گرمي جي لهر جي بروقت اطلاع ڏني وڃي، پر ماهرن جو چوڻ آهي ته انهن منصوبن کي تيزي، شفافيت ۽ عوامي شموليت سان مڪمل ڪرڻ جي ضرورت آهي. آگسٽ 2026 جي تحقيق اسان کي هڪ واضح پيغام ڏئي ٿي ته ماحولياتي تبديلي هاڻي مستقبل جو نه، پر حال جو سڀ کان وڏو مسئلو آهي. جيڪڏهن اسان 2030 تائين ڪاربن جي اخراج کي 45 سيڪڙو نه گهٽايو ۽ بهتريءَ لاءِ قدم نه کنيا ته سنڌ جي گرمي، ٻوڏ ۽ خشڪي اڃان وڌيڪ شدت اختيار ڪندي. وقت جي گهرج آهي ته حڪومت، اسڪالرز، استاد، ميڊيا ۽ عام شهري گڏجي ڪم ڪن. هر گهر ۾ وڻ لڳايو، پاڻي بچايو، پلاسٽڪ گهٽايو ۽ ماحول جي حفاظت کي پنهنجي ذميواري سمجهو وڃي. ڇو ته محفوظ سنڌ ئي اسان جي ايندڙ نسلن جو حق آهي ۽ اڄ جو کنيل قدم ئي سڀاڻي جي حفاظت جي ضمانت آهي.