غزه: ڇا حماس مزاحمت ڇڏي ڏيندي؟

غزه تي اٽڪل ٻن ڏهاڪن تائين سول حڪمراني قائم ڪرڻ کانپوءِ حماس پنهنجي انتظامي حڪومت ڇڏڻ ۽ شهري انتظام هڪ غير جماعتي ٽيڪنوڪريٽ ڪمپني جي حوالي ڪرڻ تي راضپو ڏيکاريو آهي، پر حقيقت ۾ ان جا سياسي ۽ سفارتي اثر نهايت طويل مدي تائين ٿي سگهن ٿا. اها صورتحال اهڙي وقت ۾ سامهون آئي آهي، جڏهن غزه جي جنگ، جنگ بندي، نئين سر تعمير ۽ مستقبل جي حڪمراني جي باري ۾ ڳالهيون هڪ نازڪ مرحلي ۾ داخل ٿي چڪيون آهن، جنهن کانپوءِ اهو اهم سوال اٿي ٿو ته ڇا حماس واقعي هٿيار ڦٽا ڪري ڇڏيا آهن يا اها هڪ نئين حڪمت عملي اختيار ڪئي وئي آهي؟ ان جي باري ۾ ملندڙ ڄاڻ جو غير جانبداراڻو جائزو اهوئي ٻڌائي ٿو ته ان فيصلي کي محض “هٿيار ڦٽا ڪرڻ” يا “شڪست” قرار ڏيڻ وقت کان اڳ جي ڳالھه ٿيندي. مزاحمتي ترجمان حازم قاسم چٽيءَ طرح چيو آهي ته تنظيم غزه جي سڌو سنئون سول حڪومت کان دستبرداري ان لاءِ اختيار ڪئي آهي ته جيئن اسرائيل وٽ پنهنجي جارحيت، گهيري ۽ جنگ جاري رکڻ جو اهو سبب باقي نه رهي، جنهن کي هو سالن کان استعمال ڪندو آيو آهي. ان مطابق جيڪڏهن غزه جي سول انتظاميه هڪ غير جماعتي اداري جي حوالي ڪئي وڃي ته پوءِ شهري آبادي کي گڏيل سزا ڏيڻ جو اخلاقي ۽ سياسي سبب وڌيڪ ڪمزور ٿي وڃي ٿو. انهيءَ سلسلي ۾ غزه جي ايمرجنسي گورنمينٽ ڪميٽي جي اڳواڻ محمد عبدالخالق الفراء استعيفيٰ ڏئي انتظامي ڍانچو ختم ڪرڻ جو اعلان ڪيو ته جيئن اختيارن جي منتقلي جو رستو صاف ٿي سگهي. ٻئي پاسي تجويز ڪيل نيشنل ڪميٽي فاردي ايڊمنسٽريشن آف غزه (NCAG) جي اڳواڻ ڊاڪٽر علي شعث اعلان ڪيو ته ڪميٽي غزه جون سول ذميواريون سنڀالڻ لاءِ مڪمل طور تي تيار آهي، شرط آهي ته هن کي غزه ۾ داخل ٿيڻ، ڪم ڪرڻ ۽ ضروري وسيلا ميسر ڪيا وڃن. انهيءَ عمل کي بين الاقوامي سطح تي به اهم قرار ڏنو پيو وڃي. غزه جي لاءِ قائم بورڊ پيس جي اعليٰ نمائندي نڪولائي ملادينوف چيو آهي ته اهو اعلان “بيانن ۽ عملي نفاذ جي وچ ۾ پل” بڻجي سگهي ٿو، ان هوندي به ان جي ڪاميابي سياسي روڊ ميپ تي اتفاق ۽ ان تي عمل ڪرائڻ لازمي شرط آهي. مزاحمت جي قدمن کانپوءِ اسرائيل جي هڪ بنيادي موقف کي به نئين نقطي جي نظر سان ڏٺو پيو وڃي. اسرائيل جو مسلسل اهو موقف آهي ته غزه تي مزاحمت ڪندڙن جي حڪومت آهي، ان ڪري نئين سر تعمير، بين الاقوامي امداد ۽ نئين سول انتظاميه جي ڍانچي لاءِ رستو صاف نٿو ٿي سگهي. هاڻي جيڪڏهن مزاحمت ڪندڙ پاڻ حڪومتي اختيار هڪ غير سياسي ٽيڪنوڪريٽ اداري حوالي ڪرڻ تي راضي آهن ته فطري طور اهو سوال شدت اختيار ڪندو ته جيڪڏهن ان ڪميٽي کي به غزه ۾ داخل ٿيڻ کان روڪيو وڃي ٿو، نئين سر تعمير ۾ رڪاوٽ پيدا ڪئي وڃي ٿي يا فوجي قبضو برقرار رکيو وڃي ٿو ته پوءِ خبر پوندي ته اصل رڪاوٽ ڪير پيدا ڪري رهيو آهي؟ ان هوندي به تصوير جو ٻيو رخ نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. هيستائين مزاحمت ڪندڙن نه پنهنجي فوجي قوت ختم ڪرڻ جو اعلان ڪيو آهي، نه هٿيار ڦٽا ڪرڻ تي راضپو ڏيکاريو آهي ۽ نه ئي پنهنجي سياسي تنظيم جو خاتمو ڪيو آهي. اهوئي سبب آهي ته اسرائيل ان قدم کي ناڪافي قرار ڏئي رهيو آهي ۽ هڪ جج جو چوڻ آهي ته حقيقي تبديلي ان وقت مڃي ويندي جڏهن حماس مڪمل طور تي فوجي ڍانچو به ختم ڪري. ساڳئي ريت ڪي بين الاقوامي ڌريون به ان منتقلي کي انهيءَ وقت تائين اڻپورو تصور ڪري رهيون آهن، جيستائين تجويز ڪيل انتظاميه عملي طور تي غزه ۾ انتظام سنڀالي آزاديءَ سان پنهنجا اختيار استعمال ڪري. اها به هڪ حقيقت آهي ته تجويز ڪيل ٽيڪنوڪريٽ ڪمپني ڪيترن ئي مهينن کان غزه کان ٻاهر موجود آهي ۽ مختلف رپورٽن مطابق ان کي اڃان تائين غزه ۾ داخل ٿيڻ جا اختيار نه مليا آهن. ٻئي پاسي اسرائيلي فوج غزه اندر موجود آهي، اهو ئي سبب آهي جو اڃان تائين اقتدار جي منتقلي وارو عمل يا مرحلو شروع نه ٿي سگهيو آهي. ان سڄي صورتحال مان اها خبر پوي ٿي ته حماس اقتدار ڇڏيو آهي، پر مزاحمت نه ڇڏي آهي. ان ڪري هاڻوڪي اڳڀرائي کي فوجي شڪست بجاءِ هڪ سفارتي ۽ سياسي حڪمت عملي طور ڏسڻ گهرجي، جنهن جو مقصد غزه جي نئين سر جوڙجڪ جو رستو صاف ڪرڻ، عالمي راءِ کي متاثر ڪرڻ ۽ اسرائيل جي موقف کي چيلينج ڪرڻ آهي ته غزه جي سمورين مشڪلاتن جو سبب حماس جي حڪومت آهي. هاڻي اصل امتحان اسرائيل ۽ ان جي بين الاقوامي اتحادين جو آهي. جيڪڏهن اهي غير جماعتي سول انتظاميه کي غزه ۾ ڪم ڪرڻ ڏيندا ته نئين سر تعمير جو ڪم شروع ٿيندو. ڇا واقعي اسرائيل پنهنجي ان موقف ۾ سچو آهي؟