“مينا ڪيشور ڪمال” ڪابل جي هڪ شاگردياڻي کان افغان عورتن جي آواز تائين!

افغانستان جي جديد تاريخ، جنگين، سياسي انقلابن، پرڏيهي مداخلتن ۽ سماجي تبديليءَ جي ڊگهي داستان سان ڀريل آهي، پر ان تاريخ ۾ ڪجهه اهڙا نالا به آهن، جن بندوق بدران قلم، تعليم ۽ تنظيم کي پنهنجي جدوجهد جو ذريعو بڻايو. انهن مان هڪ نمايان نالو مينا ڪيشور ڪمال جو آهي. مينا 27 فيبروري 1956ع تي ڪابل ۾ پيدا ٿي. هن فرانسيسي اسڪول ۾ تعليم حاصل ڪئي ۽ ننڍي عمر کان ئي افغان سماج ۾ عورتن جي حالت ۽ انهن جي تعليم جي مسئلن ڏانهن متوجهه ٿي. مينا جي نظر ۾ عورت جي آزادي رڳو ذاتي آزاديءَ جو مسئلو نه هو، پر هڪ اهڙي معاشري جي تعمير سان لاڳاپيل هئي، جنهن ۾ تعليم، جمهوريت، سماجي انصاف ۽ انساني حقن کي اهميت حاصل هجي. 1970ع واري ڏهاڪي ۾ افغانستان سياسي انتشار جي دور مان گذري رهيو هو. ملڪ ۾ مختلف سياسي قوتون هڪٻئي سان مقابلي ۾ هيون ۽ سماج تي ان جا گهرا اثر پئجي رهيا هئا. اهڙي ماحول ۾ مينا محسوس ڪيو ته افغان عورتن لاءِ هڪ آزاد ۽ منظم آواز جي ضرورت آهي. 1977ع ۾ مينا ڪيشور ڪمال ڪابل ۾ عورتن جي هڪ تنظيم قائم ڪئي، جيڪا اڳتي هلي Revolutionary Association of the Women of Afghanistan (RAWA) جي نالي سان مشهور ٿي. تنظيم جو بنيادي مقصد عورتن جي حقن، تعليم، جمهوريت ۽ سماجي انصاف لاءِ جدوجهد ڪرڻ هو.
مينا جي جدوجهد جو هڪ اهم پاسو اهو هو ته هوءَ عورتن کي صرف مظلوم سمجهي خاموش رهڻ جي تلقين نه ڪندي هئي، پر کين منظم ٿيڻ، تعليم حاصل ڪرڻ ۽ پنهنجي سماجي حيثيت بابت شعور پيدا ڪرڻ لاءِ همٿائيندي هئي. 1979ع ۾ سوويت فوجن جي افغانستان ۾ داخل ٿيڻ کانپوءِ ملڪ جي سياسي صورتحال وڌيڪ پيچيده ٿي وئي. مينا ۽ سندس ساٿين سوويت مداخلت جي مخالفت ڪئي، پر ساڳئي وقت هوءَ مذهبي بنياد پرستي ۽ عورتن جي آزاديءَ کي محدود ڪندڙ قوتن جي به مخالفت ڪندي رهي. انهيءَ ڪري سندس تنظيم ڪيترن ئي طرفن کان دٻاءُ ۽ خطرن کي منهن ڏيڻ لڳي ۽ ان کي ڳجهي نموني ڪم ڪرڻو پيو. مينا جي جدوجهد صرف سياسي نعريبازي تائين محدود نه رهي. هن عورتن ۽ ٻارن جي تعليم ۽ صحت کي به پنهنجي ڪم جو اهم حصو بڻايو. افغانستان مان لڏپلاڻ ڪري پاڪستان پهتل افغان پناهگيرن جي وچ ۾ پڻ عورتن ۽ ٻارن لاءِ تعليمي ۽ سماجي خدمتون جاري رکيون ويون. 1981ع ۾ مينا “پيامِ زن” يعني “عورت جو پيغام” نالي رسالو شروع ڪيو. هن رسالي جو مقصد افغان عورتن تائين سياسي ۽ سماجي شعور جو پيغام پهچائڻ ۽ کين آزادي، جمهوريت ۽ سماجي انصاف لاءِ جدوجهد سان ڳنڍڻ هو. مينا جو خيال هو ته جيڪڏهن عورت کي تعليم کان محروم رکيو وڃي ته معاشرو پنهنجي اڌ آباديءَ جي صلاحيتن کان محروم ٿي وڃي ٿو. تنهنڪري هن عورتن جي تعليم کي پنهنجي جدوجهد جو بنيادي حصو بڻايو. مينا جي زندگيءَ ۾ ذاتي ڏک به آيا. سندس مڙس، جيڪو ڊاڪٽر هو، 1986ع ۾ مارجي ويو. ان سان گڏ سياسي ۽ سماجي دٻاءُ به وڌندا ويا، پر مينا پنهنجي جدوجهد کان پوئتي نه هٽي.
آخرڪار 4 فيبروري 1987ع تي ڪوئيٽا، پاڪستان ۾ مينا ڪيشور ڪمال کي قتل ڪيو ويو. سندس قتل بابت مختلف ذريعن ۾ ذميوارن بابت مختلف تفصيل ملن ٿا، تنهنڪري ان بابت قطعي دعويٰ ڪرڻ بدران ايترو چوڻ وڌيڪ مناسب آهي ته سندس قتل سياسي دشمني ۽ ان وقت جي خطرناڪ افغان سياسي ماحول سان لاڳاپيل هو. مينا جي عمر ان وقت صرف 30 سال هئي، پر سندس زندگيءَ جو اختتام سندس خيال جو اختتام نه بڻيو. مينا کانپوءِ RAWA سندس شروع ڪيل ڪم کي جاري رکيو. تنظيم سندس وفات کانپوءِ به عورتن جي تعليم، صحت، انساني حقن، جمهوريت ۽ سماجي انصاف لاءِ سرگرم رهي. مينا ڪيشور ڪمال جي زندگيءَ جو سڀ کان وڏو سبق شايد اهو آهي ته تبديلي هميشه اقتدار جي ايوانن مان نه ايندي آهي. ڪڏهن اها هڪ ننڍڙي ڪمري مان نڪرندڙ آواز، هڪ اسڪول ۾ پڙهندڙ ڇوڪري، هڪ رسالي جي ڇپيل صفحي يا انهن عورتن جي گڏيل جدوجهد مان جنم وٺندي آهي، جيڪي پنهنجي حقن بابت سوال ڪرڻ شروع ڪن ٿيون. مينا وٽ ڪا وڏي فوج نه هئي، نه ڪا رياستي طاقت ۽ نه ئي ڪا وڏي سياسي ڪرسي. هن وٽ خيال هو، قلم هو، تنظيم هئي ۽ افغان عورتن جي بهتر مستقبل جو خواب هو. هن جي زندگي مختصر هئي، پر سندس نالو افغانستان جي عورتن جي حقن جي تاريخ ۾ هڪ علامت بڻجي ويو. مينا ڪيشور ڪمال شايد اڄ زنده نه هجي، پر “عورت جو پيغام” جيڪو هن پنهنجي قلم سان لکڻ شروع ڪيو هو، اهو سندس موت سان ختم نه ٿيو. ڇو ته ڪجهه آواز جسم سان خاموش ٿيندا آهن، پر خيال جي صورت ۾ نسلن تائين زنده رهندا آهن.