تعليم جي بهتري جون دعوائون، ڪشمور اسڪول جي اڌوري بلڊنگ معصوم ٻارن جي مستقبل لاءِ وڏو سوال

سنڌ حڪومت ۽ تعليم کاتي پاران مسلسل دعوائون ڪيون وڃن ٿيون ته صوبي ۾ تعليم جي معيار کي بهتر بڻائڻ، اسڪولن جي بنيادي ڍانچي کي مضبوط ڪرڻ ۽ شاگردن کي بهتر تعليمي ماحول فراهم ڪرڻ لاءِ عملي قدم کنيا پيا وڃن. سنڌ جي تعليم واري وزير سردار شاهه پڻ مختلف موقعن تي تعليم جي بهتري ۽ سرڪاري اسڪولن جي حالت بهتر بڻائڻ بابت ڳالهيون ڪندو رهيو آهي، پر افسوس سان چوڻو پوي ٿو ته زميني حقيقتون ڪيترن ئي علائقن ۾ انهن دعوائن کان مختلف نظر اچن ٿيون. ان جو هڪ واضح مثال ضلعي ڪشمور تعلقي تنگواڻي ۾ گورنمينٽ پرائمري اسڪول عبدالمالڪ ملڪ آهي، جتي اسڪول جي بلڊنگ جو تعميراتي ڪم تقريبن سال 2021ع ۾ شروع ڪيو ويو، پر ڪيترائي سال گذرڻ باوجود پورو نه ٿي سگهيو. اهو هڪ انتهائي سنجيده معاملو آهي، جنهن بابت لاڳاپيل اختيارين کي جواب ڏيڻ گهرجي ته آخر هڪ سرڪاري اسڪول جي تعميراتي منصوبي کي مڪمل ٿيڻ ۾ ايترو ڊگهو وقت ڇو لڳي رهيو آهي؟
معصوم ٻار سخت گرمي ۾ تعليم حاصل ڪرڻ تي مجبور: اسڪول ۾ بنيادي سهولتن جي کوٽ انتهائي افسوسناڪ ۽ ڳڻتي جوڳي آهي. معصوم ٻار سخت گرمي ۽ نامناسب ماحول ۾ تعليم حاصل ڪرڻ تي مجبور آهن. اسڪول ۾ استادن لاءِ مناسب ويهڻ جي سهولت پڻ موجود نه هجڻ بابت شڪايتون آهن، جڏهن ته شاگردن ۽ استادن ٻنهي لاءِ بنيادي سهولتن جي فراهمي سرڪاري ادارن جي بنيادي ذميواري آهي. اسڪول ۾ مناسب بجلي، پکا، سولر سسٽم، صاف پاڻي، واش روم، مناسب فرنيچر ۽ ٻين بنيادي سهولتن جي کوٽ بابت سنجيده سوال اٿاريا پيا وڃن. آخر اسان ڪيئن چئي سگهون ٿا ته تعليم جو معيار بهتر ٿي رهيو آهي، جڏهن پرائمري اسڪول جا ننڍڙا ٻار بنيادي سهولتن کان محروم هجن؟
هڪ ڪروڙ 36 لک رپيا ختم، پر ڪم اڃان تائين اڌورو؟: هن معاملي جو سڀ کان اهم ۽ حساس پهلو مالي خرچن سان لاڳاپيل آهي. مقامي سطح تي موجود معلومات موجب اسڪول جي تعميراتي منصوبي لاءِ تقريبن هڪ ڪروڙ 36 لک رپيا مختص يا خرچ ٿيڻ جو ذڪر ڪيو پيو وڃي، پر ان باوجود ڪم جو مڪمل نه ٿيڻ ڪيترائي سنجيده سوال پيدا ڪري ٿو.
عوام جو مطالبو آهي ته لاڳاپيل ادارا واضح ڪن ته: هڪ ڪروڙ 36 لک رپيا آخر ڪهڙي مد ۾ ۽ ڪيئن خرچ ڪيا ويا؟ جيڪڏهن ايتري وڏي رقم منصوبي لاءِ جاري يا خرچ ٿي چڪي آهي ته پوءِ اسڪول جي بلڊنگ ۽ بنيادي سهولتن جو ڪم اڃان تائين مڪمل ڇو نه ٿيو؟ ان معاملي جي شفاف ۽ غير جانبدار فني ۽ مالي جاچ ٿيڻ گهرجي، جنهن ۾ منظور ٿيل رقم، جاري ڪيل فنڊ، خرچ ٿيل رقم، مڪمل ٿيل ڪم، باقي رهيل ڪم ۽ تعميراتي معيار جي مڪمل تفصيل عوام آڏو آندي وڃي.
لاڳاپيل آفيسرن جي دوري جو انتظار: مقامي ماڻهن ۽ اسڪول سان لاڳاپيل ماڻهن جو چوڻ آهي ته تعلقي جي ذميوار آفيسر اڃان تائين اسڪول جي حقيقي صورتحال جو جائزو وٺڻ لاءِ مناسب دورو ڪرڻ جي تڪليف نه ڪئي آهي. ساڳي طرح ضلعي تعليم آفيسر کان پڻ مطالبو ڪيو پيو وڃي ته هو ذاتي طور تي اسڪول جو دورو ڪري تعميراتي ڪم، بنيادي سهولتن ۽ شاگردن کي درپيش مسئلن جو جائزو وٺي. سرڪاري آفيسرن جي ذميواري صرف آفيسن تائين محدود نه هجڻ گهرجي، پر کين ميدان ۾ وڃي اسڪولن جي حقيقي صورتحال ڏسڻ ۽ مسئلن جي حل لاءِ عملي قدم کڻڻ گهرجن.
ڊپٽي ڪمشنر ڪشمور کي شڪايت باوجود مسئلو برقرار: ان معاملي بابت ڊپٽي ڪمشنر ڪشمور کي پڻ شڪايت ڏني وئي آهي، پر ان باوجود اسڪول جي اڌوري تعمير ۽ بنيادي سهولتن جي کوٽ وارو مسئلو برقرار رهڻ انتهائي افسوسناڪ آهي. عوام جو سوال آهي ته جڏهن هڪ سرڪاري اسڪول جي تعمير ڪيترن ئي سالن کان اڌوري هجي ۽ معصوم ٻار سخت گرمي ۾ مناسب سهولتن کان سواءِ تعليم حاصل ڪرڻ تي مجبور هجن، ته پوءِ ڇا ضلعي انتظاميا ۽ لاڳاپيل ادارن کي فوري طور تي قدم نه کڻڻ گهرجن؟
انجنيئر ۽ ٺيڪيدار جي ذميواري طئي ڪئي وڃي: ڪنهن به سرڪاري تعميراتي منصوبي ۾ لاڳاپيل انجنيئرن، نگراني ڪندڙ ادارن ۽ ٺيڪيدارن جي ذميواري انتهائي اهم هوندي آهي. جيڪڏهن ڪو منصوبو مقرر وقت تي مڪمل نه ٿئي، سالن تائين اڌورو رهي يا ڪم جي معيار بابت سوال پيدا ٿين، ته پوءِ ان جي مڪمل جاچ ۽ ذميوارن جو تعين ٿيڻ ضروري آهي.
لاڳاپيل انجنيئرن ۽ ٺيڪيدار کان پڇيو وڃي ته:
* ڪم مقرر وقت تي مڪمل ڇو نه ٿيو؟
* هينئر تائين ڪيترو ڪم مڪمل ٿي چڪو آهي؟
* ڪيتري رقم خرچ ٿي چڪي آهي؟
* باقي ڪم ڪڏهن مڪمل ڪيو ويندو؟
* ڪم ۾ دير جا ذميوار ڪير آهن؟
* تعميراتي معيار جي نگراني ڪنهن ڪئي؟
هي معاملو صرف هڪ عمارت جو ناهي، پر معصوم ٻارن جي مستقبل جو معاملو آهي.
عوام جي آواز کي “واويلا” قرار ڏيڻ افسوسناڪ عمل: جڏهن مقامي ماڻهو، والدين، استاد ۽ سماجي حلقا اسڪول جي مسئلن بابت آواز اٿارين ٿا ته اهو سندن بنيادي حق آهي ته هو پنهنجي ٻارن لاءِ بهتر تعليمي ماحول جو مطالبو ڪن، پر جيڪڏهن مسئلن جي نشاندهي ڪندڙ ماڻهن کي اهو چيو وڃي ته “توهان اجايو واويلا ڪيو پيا” ته اهو رويو انتهائي افسوسناڪ آهي. عوام پاران مسئلن تي آواز اٿارڻ واويلا نه، پر پنهنجي بنيادي حقن لاءِ آواز بلند ڪرڻ آهي.
تعليم واري وزير ۽ اعليٰ اختيارين کان فوري نوٽيس وٺڻ جو مطالبو: سنڌ جي تعليم واري وزير سردار شاهه، سيڪريٽري تعليم، لاڳاپيل تعليم کاتي، ضلعي انتظاميا ۽ ٻين اعليٰ اختيارين کي گهرجي ته هو گورنمينٽ پرائمري اسڪول عبدالمالڪ ملڪ، ضلعو ڪشمور جي صورتحال جو فوري نوٽيس وٺن ۽ هڪ غيرجانبدار ۽ ذميوار ٽيم مقرر ڪري اسڪول جو فوري دورو ڪيو وڃي، اڌوري بلڊنگ جو فني جائزو ورتو وڃي، منظور ٿيل ۽ خرچ ٿيل رقم جي شفاف جاچ ڪئي وڃي، تعميراتي ڪم جي معيار جو جائزو ورتو وڃي، ذميوار آفيسرن، انجنيئرن ۽ ٺيڪيدارن جي ذميواري طئي ڪري انهن کان پڇا ڳاڇا ڪري قانوني ڪارروائي ڪئي وڃي. اسڪول ۾ بجلي، سولر، پکا، واش روم ۽ ٻين بنيادي سهولتن جو بندوبست ڪيو وڃي، باقي رهيل تعميراتي ڪم کي هڪدم مڪمل ڪرڻ لاءِ واضح ٽائيم لائين ڏني وڃي. تعليم ڪنهن به قوم ۽ ملڪ جي ترقي جو بنياد هوندي آهي. جيڪڏهن اسان واقعي تعليم کي بهتر بڻائڻ چاهيون ٿا ته صرف تقريرن، بيانن ۽ دعوائن سان ڪم نه هلندو. اصل تبديلي تڏهن ايندي، جڏهن ڏورانهن ۽ پٺتي پيل علائقن جي اسڪولن تائين بنيادي سهولتون پهچنديون ۽ سرڪاري منصوبن کي وقت تي مڪمل ڪيو ويندو. گورنمينٽ پرائمري اسڪول عبدالمالڪ ملڪ، ضلعو ڪشمور جي صورتحال اعليٰ اختيارين لاءِ هڪ اهم امتحان آهي. سوال صرف هڪ اسڪول جي بلڊنگ جو ناهي؛ سوال معصوم ٻارن جي مستقبل جو آهي. انهن ٻارن کي صرف واعدا نه، پر هڪ محفوظ اسڪول، مڪمل بلڊنگ، مناسب سهولتون گهرجن. اسان جو مطالبو ڪنهن ذاتي مفاد لاءِ نه، پر انهن معصوم ٻارن جي حق ۾ آهي، جيڪي سڀاڻي هن ملڪ ۽ قوم جو مستقبل آهن. هاڻي وقت اچي ويو آهي ته لاڳاپيل اختياريون صرف دعوائن تائين محدود نه رهن، پر عملي طور اسڪول جو دورو ڪري مسئلن جو مستقل حل ڪڍن. ڇو ته تعليم جي معاملي ۾ وڌيڪ دير، معصوم ٻارن جي مستقبل سان ناانصافي جي برابر هوندي.