علي صفدر جو الميو

سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو، جديد ۽ انتهائي حساس شاعر علي صفدر هاڻي اسان ۾ ناهي رهيو، پر سندس اڻ وقتو ۽ دردناڪ وڃڻ سنڌ جي شعوري، ادبي ۽ ثقافتي حلقن لاءِ هڪ اڻڄاتل زخم ۽ ڪڏهن نه ختم ٿيندڙ گهرو سوال ڇڏي ويو آهي. هڪ اهڙو سرجڻهار جنهن پنهنجي سڄي زندگي سنڌي ٻوليءَ جي رونقن، شاعريءَ جي حسناڪي ۽ ادب جي جياپي لاءِ وقف ڪري ڇڏي، تنهن جي آخري ڏينهن جي ڪهاڻي انتهائي تڪليف ڏيندڙ ۽ اکيون کوليندڙ آهي. عام طور تي سرڪاري پڌرنامن ۽ اخبارن ۾ چيو ويندو آهي ته هن کي ڪينسر هو، جنهن سندس حياتي کسي ورتي، پر جيڪڏهن اسان سچ ڳالهائڻ جو حوصلو رکون ٿا ته حقيقت اها آهي ته علي صفدر کي ڪينسر نه، پر اسان جي سماج جي مادي مفلسي، رياستي سرد مهري ۽ ادبي ادارن جي بي حسيءَ گهٽي ماريو آهي.
جڏهن هڪ باصلاحيت شاعر پنهنجي اندر جي درد کي لفظن جو روپ ڏئي ڌرتيءَ جي ماڻهن سان ونڊيندو آهي، ته اهوئي سماج سندس شاعريءَ تي واهه واهه ڪندي پنهنجيون محفلون مچائيندو آهي، پر جڏهن اهو ئي شاعر ڪنهن موذي مرض سان وڙهندي پئسي پئسي لاءِ محتاج ٿي وڃي ٿو ته سڀئي گونگا ۽ ٻوڙا بڻجي ويندا آهن. علي صفدر جو اصل قاتل ڪينسر جو مرض هرگز نه هو، پر اهو معاشي تنگدستي ۽ لاچاريءَ جو طوفان هو جنهن کيس زندگيءَ جي سڀ کان ڏکئي ۽ آخري موڙ تي اڪيلو ڪري ڇڏيو. هڪ سچي اديب ۽ شاعر وٽ رڳو اڇو ڪاغذ، قلم ۽ ايمانداريءَ جي پونجي هوندي آهي، هو ڪو ڪاروباري يا موقعي پرست ماڻهو ناهي هوندو جو پنهنجي علاج لاءِ ڪروڙين رپيا جمع ڪري سگهي، تنهنڪري جڏهن علاج جهڙي بنيادي ضرورت به هڪ شاعر جي پهچ کان پري ٿي وڃي ته پوءِ موت بيماريءَ سبب نه، پر سماجي ناانصافيءَ سبب ايندو آهي. هن پوري قومي ۽ ادبي المئي ۾ سنڌي ادبي سنگت، سنڌي ادبي بورڊ، ثقافت کاتو ۽ سنڌ جا وڏا نالي وارا اديب ۽ دانشور برابر جا ذميوار آهن. ڇو ته هڪ تاريخي سوال اهو ٿو اڀري ته اسان جا هي لکين رپين جي بجيٽ وارا ادبي ادارا آخر ڪهڙي ڪم جا آهن. جيڪڏهن اهي پنهنجي بهترين سرجڻهارن کي زندگيءَ جي سڀ کان ڏکئي وقت ۾ طبي ۽ مالي سهائتا فراهم نٿا ڪري سگهن. سنڌي ادبي سنگت جيڪا ڪڏهن سنڌ جو سڀ کان وڏو شعوري عوامي پليٽ فارم هئي، اها اڄ رڳو عهدن جي جنگ ۽ ڪاغذي ڪاررواين تائين محدود ٿي چڪي آهي. علي صفدر جي مدد تڏهن ٿيڻ گهرجي ها جڏهن هو اسپتال جي بستري تي حياتي ۽ موت جي آخري جنگ وڙهي رهيو هو ۽ کيس مڃتا سان گڏ سٺي علاج جي سخت ضرورت هئي، پر اسان جو سماجي ۽ ادارتي رواج بڻجي چڪو آهي ته اسان ماڻهو کي جيئري تڙپائي ماري پوءِ مٿس گيت لکندا، ڪانفرنسون ڪندا ۽ سندس نالي تي ايوارڊ رکندا آهيون، جيڪو مقتول جي لاش سان مذاق برابر آهي.
علي صفدر جا اهي آخري ۽ تاريخي لفظ ته “الميو اهو آ ته ماڻهو مري ٿو وڃي“ رڳو هڪ سادي سٽ يا جملو ناهن، پر اسان جي سڄي سماجي نظام، رياستي ڍانچي ۽ ادبي دنيا جي منهن تي هڪ زوردار چماٽ آهن. انهن لفظن ۾ اهو گهرو درد ۽ مايوسي سمايل آهي ته ماڻهو جسماني طور مرڻ کان گهڻو اڳ، پنھنجي جي بي حسيءَ ۽ بي وفائيءَ سبب اندر مان مري ويندو آهي. جڏهن هڪ حساس فنڪار کي آخري وقت ۾ اهو تلخ احساس ٿيندو آهي ته جنهن ڌرتي، ثقافت ۽ ٻوليءَ لاءِ هن پنهنجو رت ٻاريو، پنهنجي جواني قربان ڪئي، ان ڌرتي ۽ ان جي ماڻهن اڄ کيس بي يارو مددگار ڇڏيو آهي، تڏهن هو بيماريءَ جي تڪليف کان اڳ ان اڪيلائيءَ جي عذاب سبب دم ڏئي ڇڏيندو آهي. اهو هڪ شاعر جو روحاني قتل آهي جنهن جا گنهگار اسان سڀ آهيون. هاڻي سندس لاڏاڻي کان پوءِ اخبارن ۾ وڏا تعزيتي بيان جاري ڪرڻ، کيس شهيدِ وفا يا سنڌ جو اثاثو چوڻ يا سندس تصويرن تي عاليشان گلن جا هار رکڻ هڪ منافقت کان وڌيڪ ڪجهه ناهي. جيڪڏهن اسان واقعي پنهنجي ٻولي، علم ۽ ادب سان سچا آهيون ته اسان کي اها روايت بدلائڻي پوندي ۽ ادارن کي هڪ اهڙو مستقل ۽ پاڻمرادو ويلفيئر نظام ٺاهڻو پوندو جتي ڪو به شاعر، اديب يا فنڪار علاج جي سهولت نه هجڻ جي ڪري ائين مفلسيءَ جي ور چڙهي تڙپي دم نه ڏئي. علي صفدر ته پنهنجو ادبي قرض تمام خوبصورتيءَ سان لاهي هليو ويو، پر سندس اڻ پوري حياتي، معاشي تڪليفون ۽ اهي آخري اڻ چيل لفظ سنڌ جي ادبي ضمير، سياستدانن ۽ ثقافتي ادارن کان تاريخ جي هر موڙ تي هميشه جواب گهرندا رهندا ته آخر اسان پنهنجن هيروز کي جيئري ڇو ناهيون سنڀالي سگهندا؟