موجوده حڪومت کي سڀ کان وڏو چئلينج ملڪ ۾ معاشي ڪمزوري جي روپ ۾ مليو هو. هڪ اهڙو وقت هو جڏهن اهو سوچيو پئي ويو ته پاڪستان ڏيوالپڻي جو شڪار ٿي چڪو آهي بس صرف ان ڳالهه جو اعلان ڪرڻو آهي. پي ٽي آءِ ته ان ڳالهه تي زور ڏيندي رهي ته پاڪستان جو حال سريلنڪا وانگر ٿي چڪو آهي، پر شبر زيدي جهڙا ماڻهو پڻ واضح ڪندا رهيا ته پاڪستان ڏيوالپڻي طرف نه صرف وڌي رهيو آهي، پر حقيقت ۾ ڏيوالپڻي جو شڪار ٿي چڪو آهي.
سڄي ملڪ جي 41 ضلعن ۾ جولاءِ جي شروع کان پوليو جي خاتمي واري مهم شروع ٿي آهي. انهيءَ مهم دوران پنجن سالن کان گهٽ عمر جي 95 لک کان وڌيڪ ٻارن کي پوليو کان بچاءُ جا ڦڙا پياريا پيا وڃن. اسان جي سماج جو تاڃي پيٽو لڳي ٿو ته جتان ڪٿان ٽٽي رهيو آهي. خدمت خلق ڪندڙ ماڻهن جي اسان جي سماج ۾ جتي عزت به آهي ته اتي ڪجهه شيطان نما انسان انهن سان غير انساني سلوڪ به روان رکن ٿا.
اها ٻي ڳالھ آهي ته طالبان کي سڀ کان وڌيڪ چندا، امدادون ۽ پئسا عرب ملڪن مان مليا ۽ پوءِ افغانستان اندر ڪڏهن مجاهد، طالبان ۽ ڪڏهن افغان نيم فوجي جوان بڻجي وڙهيا. انهن مجاهدن ۾ ايشيائي ملڪن جا ويڙهاڪ به شامل رهيا، جن کي گهربل تربيت ڏئي جنگي ميدان ۾ موڪليو ويندو هو، جن جي جوش جي اها حد هئي ته ”اهي جهاد في سبيل الله ۾ حصو وٺڻ آيا آهن“ جن جي رجسٽريشن ۽ داخلا پاڪستاني بارڊر تي ٿيندي هئي ۽ تصديقي عمل کانپوءِ انهن کي جهادين ۾ شامل ڪيو ويندو هو. اهو به واضح هو ته انهن سڀني جهادي تنظيمن جا مالي مددگار عرب ملڪ هوندا هئا، پاڪستاني احمدي رشيد (صحافي) جي ڊيٽا جي مطابق 1982 کان 1992 تائين 35 هزار جهادي تنظيمون يا شخص ان ڪار خير ۾ شامل رهيا،
عبدالڪريم سومرو/ادل سومرو، محمد صالح سومرو جي گهر 15 آگسٽ 1955ع تي سکر ۾ پيدا ٿيو. سندس والد هنرمند هو. گهرو ماحول ادبي نه هئس، پر حالتن مطابق سندس اندر جو تخليقڪار اڀري سامهون آيو. ننڍپڻ ۾ ٻاراڻي ادب سان لکڻ ڄي شروعات ڪيائين. سندس ادبي اوسر ۾ سنڌي ادبي سنگت جو وڏو هٿ رهيو. رشيد ڀٽيءَ جي معرفت سندس ملاقاتون شيخ اياز، تنوير عباسي، فتاح ملڪ ۽ ٻين ڪيترن اديبن ۽ عالمن سان ٿيون. کيس مطالعي جو جهجهو شوق رهيو آهي. علمي طور ايم اي اڪانامڪس ۾ ڪرڻ بعد هن سنڌي ادب ۾ فرسٽ ڪلاس ۾ ايم اي ڪئي ۽ ان کان پوءِ پي ايڇ ڊي ڪيائين. جنهن جو موضوع ”سنڌي ادبي سنگت: تاريخ ۽ ڪردار آهي“. جا ڊگري ڊاڪٽر ادل صاحب 1999ع ۾ ورتي. پاڻ شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور جي سنڌي شعبي ۾ ڪم ڪيائين. جتي سنڌي شعبي جو چيئرمين رهيو ته شيخ اياز چيئر پڻ سنڀاليائين.
پاڪستان جي بچاءُ واري وفاقي وزير خواجه آصف واضح طور چيو آهي ته جيڪڏهن ايران ۽ پاڪستان وچ ۾ گئس منصوبي جو ٿيل معاهدو تڪميل تي نه پهتو ته نه صرف پاڪستان ايل اين جي جي صورت ۾ مهانگي گئس خريد ڪرڻ تي مجبور هوندو ۽ ايران کان ملندڙ انتهائي سستي گئس کان محروم ٿيندو، جنهن جي ڪري توانائي جو بحران ملڪ اندر وڌندو، پر ان سان گڏوگڏ ايران جيڪڏهن عالمي عدالت ۾ ويو ۽ پاڪستان جي مٿان ڏنڊ وڌو ويو ته اهو ڏنڊ 18 بلين ڊالر تائين ٿي سگهي ٿو.
ان وقت ماريه بورچي خاني جي صفائي ڪري رھي ھئي، جنھن کي ڏسندي ئي منيزه وڏي آواز چيو: “توکي چيو اٿم ته، ھڪ نوڪرياڻي رک!”
شاعريءَ جي وسيع خوشبودار ميدان تي روز شاعرن جي شاعريءَ جا شھپارہ ڇپجي پڌرا ٿيڻ جو سلسلو جاري رھندو اچي انھيءَ وڻندڙ مھڪدار چمن ۾ شاعر سائين ليلا رام به پنهنجو تازو خوشبودار گل شامل ڪري سنڌي ٻوليءَ کي وڌيڪ شاھوڪار ڪرڻ تي جس لھي ٿو. ڀلي ليلا رام پاڻ کي وڏو شاعر نٿو سمجهي، پر ھو گهڻ پاسائين صلاحيتون رکندڙ سنڌ ڌرتيءَ جو موچارو ماڻھو ضرور آھي جنھن مان سدا بھار جي خوشبو چمن کي چوڏس گھڻو معطر ڪري ڇڏي ٿي.
عام چوڻي آهي ته محنت ۾ عظمت هوندي آهي، پر جنهن ملڪ ۾ اسين رهون ٿا ان ملڪ جي محنت ڪش ماڻهن جي ڪمائي ۾ ڪابه برڪت ئي نه آهي. يعني هاري، مزدور جيڪي ملڪ جي معيشت جا ڦيٿا سمجهيا ويندا آهن انهن ويچارن وٽ ٻه ويلا ماني کائڻ جي به وصيت نه هوندي آهي، دنيا جي سڌريل ملڪن ۾ هاري، مزدور جي اجرت پاڪستان جي سترهين گريڊ جي آفيسر جي برابر هوندي آهي ۽ ان سان گڏوگڏ بنيادي سڀ سهولتون به انهن کي ميسر هونديون آهن، سڌريل ملڪن جا هاري، مزدور پنهنجي خود ڪفيل زندگي بسر ڪري رهيا آهن، پر اسان جي ملڪ پاڪستان جي هاري، مزدور جي زندگي هميشه مفلسي ۽ پريشاني ۾ گذري رهي آهي، هن ملڪ ۾ هارين، مزدورن کان ٽيڪس ته ورتي وڃي ٿي، پر انهن کي بنيادي سهولتون جهڙوڪ: بيماري ۾ علاج جي سهولت، پيئڻ جي صاف پاڻي جي سهولت، تعليم جي سهولت، نيڪاسي آب، روڊن رستن، بجلي ۽ گئس جي سهولت کان به محروم رکيو وڃي ٿو. جنهن ملڪ ۾ چورن ۽ لٽيرن جي بادشاھت هجي اتي غريب جي ڪابه حيثيت نه هوندي آهي.
سنڌ اسيمبلي هڪ دفعو ٻيهر سنڌ جي پاڻيءَ واري حق جي حفاظت لاءِ قررداد پاس ڪئي آهي، هن دفعي اها قرارداد اسيمبلي گڏيل طور پاس ڪئي آهي. پيپلز پارٽي، ايم ڪيو ايم، جماعت اسلامي، پي ٽي آءِ پڻ سنڌ جي پاڻيءَ واري حق جي حفاظت جي لاءِ آواز بلند ڪيو آهي. اسين سمجهون ٿا ته اها هڪ تاريخي قرارداد آهي، جنهن ۾ سنڌ جي سمورن اسيمبلي ميمبرن پنهنجو پاڻ ملهايو آهي. پارٽي سياست کان هٽي ڪري اسان کي محسوس ٿئي پيو ته هنن ميمبرن پاڻ کي سنڌ جي عوام اڳيان سرخرو ڪيو آهي.
فرانس جو جوزف نيپس نالي اھو پھريون ماڻھو ھو جنهن 1826ع ۾ پھرين ڪئميرا ايجاد ڪئي ۽ دنيا جي پھرين تصوير ڪڍي. تصوير ٺاھڻ لاءِ انBitumen استعمال ڪيو ۽ ان تياري واري مرحلي ۾ اٺ 8 ڪلاڪ لڳا. اصل تصوير ٽيڪساس يونيورسٽي آمريڪا جي لائبريري ۾ موجود آھي.
ھند ۽ سنڌ ۾ مقبوليت رکندڙ تاريخي شڪارپور جيڪو برصغير ۾ خاص اهميت رکندو آهي، انھيءَ خاص اهميت رکندڙ ضلعي جو ھڪ خوبصورت حصو ميان جو ڳوٺ شھر به آھي، جنھن جو ھر ماڻھو صوفي صفت رکندڙ آھي. ميان جو ڳوٺ شھر فن تعمير جي حوالي سان پڻ اھميت رکندڙ آھي، جنھن ۾ عاليشان، عمارتون، حويليون، آشيانه، دريون، دروازا تاريخ جي سونھري وقت جي مختلف ڪھاڻين جو ڏس پتو ڏين ٿا جيڪو ھڪ ثقافتي ورثو آھي،
ڪڏھن ڪڏھن اوھان کي ماڻھن جي ڳالھين ۽ روَين مان تمام گھڻي تڪليف پھچندي آھي ۽ وقتي طور اوھان کي ڏک به ٿيندو آھي، پر جيڪڏھن ڏٺو وڃي ته اوھان کي اڳتي اچڻ لاءِ اھي ڳالھيون ۽ روَيا ئي مجبور ڪندا آھن انھن ماڻھن کي ثابت ڪري ڏيکارڻ ته اوھان به ڪجھ ڪري سگھو ٿا. ڇاڪاڻ ته ڪڏھن ڪڏھن انسان سُستي جو مظاھرو ڪندي بس سٺي وقت جو ئي انتظار ڪندا آھن، پر جڏھن ڪنھن جي طرفان مليل طعنا يا تڪليف رسائيندڙ ڳالھيون ذھن تي طاري ٿينديون آھن ته اوھان جوش ۽ جذبي سان ڪوشش ڪرڻ شروع ڪندا آھيو.
