ميڊيا جو ڪم حڪومتي ڪاروهنوار تي نظر رکڻ هوندو آهي. جيڪڏهن حڪومت عوام جي مفاد ۾ ڪم نٿي ڪري ته ان تي بلا شڪ سخت تنقيد ٿيڻ گهرجي، پر جيڪڏهن حڪومت جو ڪو قدم بهتر هجي ته انهيءَ جي ساراهه ڪرڻ به ميڊيا جو فرض آهي.
18 آگسٽ 1941ع تي ٿرپارڪر جي علمي ۽ ادبي طور زرخيز زمين تي جنم وٺندڙ، ديوان ولي رام ولڀ ولد ڪيول رام جو شمار سنڌي ٻولي ۽ ادب جي انهن ليکڪن ۾ ٿئي ٿو جن پنهنجيون پوريون حياتيون هن لاکيڻيءَ ٻوليءَ جي خدمت ۾ گذاريون. ولي رام ولڀ جي انهن ڪوششن کي سنڌي نثر جي تاريخ ۽ هر دور ۾ مڃتا ملندي رهندي. هن نثر ۾ ڪهاڻيون، ناول، جيون ڪهاڻيون، خط، انٽرويو، مضمون ۽ مقالا لکيا ۽ ترجمو ڪيا آهن. انکان سواءِ تاريخ، فلسفي ۽ مذهب جو موضوعن تي پڻ ڪتاب لکيا اٿن ته درسي ڪتاب جي حوالي سان سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ ۾ خدمتون سر انجام ڏنيون.
چوندا آهن ته ڪنهن گهر جي خوشحالي جانچڻي هجي ته ان جي رڌڻي ۾ ٿيندڙ رڌ پچاءُ کي ڏسجي ته ڪيترا ۽ ڪهڙا طعام روز رڌجن ٿا ۽ جيڪڏهن ڪنهن گهر جي صفائي جانچڻي هجي ته ان گهر جا واش روم ڏسجن ۽ جيڪڏهن ڪنهن ملڪ ۽ قوم جي ترقيءَ جو اندازو لڳائڻو هجي ته اتان جي تعليمي ادارن کي ڏسجي ته اتي استاد ڪيئن پنهنجو فرض نڀائي رهيا آهن، ڇو ته تعليم پوري سماج جو بنياد رکي ٿي.
لاڙ جي ضلعي بدين سان تعلق ھوندي مون کي اھو اطمينان رھيو آھي ته سڄي سنڌ جيان عورت کي ڪاري ڪري مارڻ جو رجحان اسان وٽ نه ھئڻ جي برابر رھيو آھي. ھتي جي عورت کي ڪجھ ڪري ڏيکارڻ ۽ ڪامياب ٿيڻ جا موقعا ڀلي گھٽ ملندا ھجن پوءِ به ھوءَ سنڌ جي ٻين ضلعن سان لاڳاپيل عورتن کان ڪنھن به صورت ۾ گھٽ نه رھي آھي. مون وٽ ماضي جي عظيم ڪردارن شاعره مرکان شيخڻ يا پنھنجي مرشد حضرت سلطان الاولياءَ خواجه محمد زمان نقشبندي قدس سره جي شان ۾ ڳيچ چوندڙ ٽالپر قوم سان تعلق رکندڙ نامعلوم مريدياڻي (منھنجي تحقيق جاري آھي) ۽ سومرن جي دور جي سورمي ٻاگھي جا مثال ڏيڻ سان گڏ بدين جي ڪجھ موجوده عورت ڪردارن جا نالا به آھن، بدين شھر جي ڪولھي برادري سان تعلق رکندڙ جوڊو ڪراٽي جي ماھر برکا ڪولھي به لاڙ پٽي جي عورتن لاءِ ھمت ۽ شجاعت جو نمونو رھي آھي! پاڻ ھن وقت دبئي ۾ پنھنجي انسٽيٽيوٽ ۾ جوڊو ڪراٽي جي تربيت ڏئي ٿي. ٻيا به گھڻا نالا آھن انھن ۾ سلميٰ تبسم جو نالو به اچي ٿو.
دنيا جي تاريخ ۾ اهڙو ڪوبه مثال نٿو ملي ته ڪنهن ملڪ جي ڳجهي اداري جي سربراهه کي گرفتار ڪيو ويو هجي. اهڙو مثال قائم ٿيو آهي سو به پنهنجي ملڪ پاڪستان ۾. انهيءَ ڪري اهو چيو ٿو وڃي ته اسان وٽ هڪ اڻ ٿيڻي ٿي آهي.
سنڌ جي تاريخ لکين سورھين وڏن وڏن عالمن سياستدانن انصاف پسند امن پرست انساني حقوق لاءِ پاڻ پتوڙيندڙن ۽ ھميشه ڪرپٽ سياستدانن ۽ بدعنوان آفيسرن کي دنيا جي سامھون وائکو ڪرڻ وارن سان ڀري پئي آهي. سنڌ ۾ چند ۽ اھم اھڙيون ھستيون آھن، جيڪي ڌرتيءَ جي سڃاڻپ بڻيل رھيون آھن. اھڙين عظيم ۽ با وقار ھستين ۾ شھيد سنڌ علامه ڊاڪٽر خالد محمود سومرو صاحب به شمار ٿئي ٿو. شھيد سنڌ علامه ڊاڪٽر خالد محمود سومرو جھڙي عظيم رتبي واري بالاتر شخصيت ڪا جھڙي تھڙي شخصيت ناھي جنھن کي مان پنھنجي لفظن ۾ سمائي سگھان. پاڻ تمام ڀلوڙ عالم دين ديني مدرس ۽ مظلوم عوام جو ساٿ ڏيڻ وارو وڏو عظيم رتبي وارو سياستدان ھو. مظلومن جي لاءِ اميد ۽ دشمنن جي لاءِ خوف دين ۽ ڌرتي جا دشمن سندس نالي کان ڏڪي ويندا ھئا. پاڻ سنڌ جي مختلف مسئلن جي لاءِ قومپرست پارٽين سان گڏجي تمام گهڻو سنڌ جي لاءِ عوام لاءِ خدمتون سرانجام ڏنائين جيڪي سنڌ جي تاريخ ۾ ڪڏھن به ڳجھيون ڪانه رھنديون. سندس زندگي ايندڙ نسلن لاءِ مشعل راھ آھي.
ملڪ ۾ هاڻي کاٽو پٽ ادارا وڃي ڪجھ رهيا آهن، جيڪي آڱرين تي ڳڻي سگهجن ٿا. جنهن ۾ سڀ کان وڌيڪ ڪمائيندڙ ادارو صرف ٽيڪس ڪليڪشن رهيو آهي ۽ ٽيڪس ڪليڪشن جو دائرو ڏينهون ڏينهن وڃي ٿو وڌندو ۽ وقت سر ان ٽيڪس جي مد ۾ سرڪار ٻيون شيون ۽ خدمتون به شامل ڪندي ٿي وڃي. مثال طور: 60 ۽ 70 وارن ڏهاڪن ۾ رڳو انڪم ٽيڪس جو ادارو فعال هوندو هو جيڪو هر قسم جي شيءِ يا ملڪيت تي انڪم ٽيڪس يا کڻي ويلٿ ٽيڪس اوڳاڙيندو هو. هاڻي ته وري انڪم ٽيڪس جو ادارو ڀَتي جي صورت وٺي ويو آهي.
يوڪرين جي سربراهه زيلنسڪي اهو چئي سڄي دنيا کي حيران ڪري ڇڏيو آهي ته يوڪرين روس جي اندر پنهنجي قبضي کي مستحڪم بڻائي رهيو آهي. يوڪرين جي پاران اهو به چيو ويو ته ان جي فوج ٻي جنگ عظيم کانپوءِ روس ۾ سڀني کان وڏي فتح حاصل ڪئي آهي.
اٿينس (يونان) ۾ ائڪرو پولس عجائب گهر ڏسي، ان ۾ ئي اندر موجود ريسٽورينٽ ۾ ڪافي پيئڻ لاءِ ويٺس ته منهنجي ئي ٽيبل جي سامهون واري ڪرسيءَ تي ويٺل هڪ ليڊي فارينر سان هيلو هاءِ کانپوءِ سٺي ڪچهري مچي وئي. هُن ٻڌايو ته، ”هُوءَ سوئيٽرز لينڊ سان واسطو رکي ٿي.“ ۽ پوءِ هُوءَ پنهنجي ملڪ جي خوبصورتي ۽ اتي جي ڳوٺن ۽ شهرن جي صفائي سٿرائي، پلاننگ وغيره بابت ٻڌائڻ لڳي. مون ٻڌايومانس ته، ”آئون ويجهڙائي ۾ اوھانجو ملڪ گهمي آيو آهيان، اوھانجو چوڻ بجا آھي، سئٽزرلينڊ واقعي خوبصورت ۽ سڌريل ملڪ آهي.“
سنڌ جي موجوده دور جي شاعرن جو جڏهن ذڪر ڪبو ته سکر جي ڊاڪٽر ادل سومرو جو نالو سڀني کان مٿانهون هوندو. ڊاڪٽر ادل سومرو پنهنجي شاعريءَ ۾ احساسن، امنگن، جذبن، سونهن ۽ پريت کي سهڻي انداز سان پيش ڪيو آهي.
وفاقي سرڪار ايندڙ پندرهن ڏينهن جي لاءِ اوگرا جي سفارش تي پيٽروليم جي شين جي اگهه ۾ لاٿ جو نوٽيفڪيشن جاري ڪيو آهي، جنهن مطابق پيٽرول 8 رپيا 67 پئسا ۽ ڊيزل تقريبن 7 رپيا سستو ٿي ويو آهي. وفاقي سرڪار انهيءَ لاٿ کي پاڪستان جي عوام جي لاءِ 14 آگسٽ جو تحفو چئي رهي آهي.
اسان جي هيءَ سنڌ هر دور ۾ اهڙا جوان پيدا ڪندي رهي آهي، جن هميشه حق، سچ ۽ امن لاءِ پنهنجي وطن، قوم ۽ عوام لاءِ پنهنجا وجود وقف ڪري، وطن جو مان مٿانهون ڪيو آهي.موجوده دور ۾ اهڙو ئي هڪ دودو، شينهن مڙس، فاضل راهو آهي، جيڪو غريب ۽ مسڪين هارين نارين واري وڏي اڪثريت جي آزادي لاءِ پنهنجي تن من ڌن سان، ويرين ۽ ظلمن سان ٽڪر کايو بيٺو آهي.فاضل، جيڪو لاڙ جي بدين ضلعي جي هڪ وڏيرڪي خاندان جو فرد آهي، پر جڏهن کان هن شعور سنڀاليو ۽ کاهوڙين جي سنگت جو ساٿي ٿيو، تڏهن کان هن جيڪا عظيم انقلابي راهه ورتي آهي، ان تي تمام سچائي سان هو اڳتي پيو وڌي. هن دور ۾ مظلومن لاءِ وڙهڻ تمام گهڻي ڏکي ۽ ڊگهي جدوجهد آهي، فاضل به انهيءَ راهه تي هلندي تمام گهڻيون قربانيون ڏنيون آهن ۽ اڄ تائين هن جو هر قدم هارين ۽ پورهيتن جي حق خاطر اڳتي وڌيو آهي، فاضل جو قدم پٺتي ٿي ئي نٿو سگهي.
